Ορθόδοξη Ψυχοθεραπεία (μέρος 5ο) - Δημητρίου Αβντέεφ (+2022)

 

Ο μακαριστός Δημήτριος Αβντέεφ στη Λαύρα των Σπηλαίων του Κιέβου

(συνέχεια από εδώ)

Σχετικά με τη θεραπεία των νευρώσεων — Συμβουλές και προειδοποιήσεις

Σε αυτό το κεφάλαιο θα προσπαθήσουμε να σταθούμε πιο αναλυτικά στους τρόπους θεραπείας της νευρικότητας, να μιλήσουμε για την πνευματική προσέγγιση αυτού του προβλήματος, να αναφερθούμε στην ψυχοθεραπεία, να γνωρίσουμε στον αναγνώστη ορισμένες τεχνικές ψυχολογικής αυτοβοήθειας και να παρέχουμε συστάσεις για την ενίσχυση της υγείας.

Πνευματικό θεραπευτήριο

Ο μόνος σωστός δρόμος για τη θεραπεία από τις νευρώσεις περνά μέσα από την Ορθόδοξη πίστη, τη μετάνοια και τη διόρθωση της ζωής του ανθρώπου σύμφωνα με τις εντολές του Θεού. Το κυριότερο για τον άνθρωπο είναι να κατανοήσει τις αμαρτωλές ρίζες της ασθένειάς του, να συνειδητοποιήσει βαθιά την αδυναμία του, να μισήσει τα αμαρτήματα της υπερηφάνειας, της ματαιοδοξίας, του θυμού, της ακηδίας (κατάθλιψης), του ψεύδους, της πορνείας, της απληστίας και της φιλαργυρίας, να θελήσει να αλλάξει τον εαυτό του και να στραφεί με ειλικρινή μετάνοια προς τον Κύριο.

Είναι απολύτως απαραίτητο για τους ασθενείς να εκκλησιάζονται και να συμμετέχουν στα Μυστήρια της Εκκλησίας: Μετάνοια (Εξομολόγηση) και Θεία Κοινωνία. Στην ευχή που διαβάζει ο ιερέας πριν από την εξομολόγηση, υπάρχουν τα εξής λόγια: «Επειδή λοιπόν ήρθες σε πνευματικό ιατρείο, μη φύγεις αθεράπευτος». Στα Ιερά Μυστήρια πρέπει να προσέρχεται κανείς συχνά, με συντριβή καρδιάς, βαθιά πίστη και ελπίδα στο έλεος του Θεού.

Είναι υποχρεωτικό να διαβάζει κανείς την Αγία Γραφή, ιδιαίτερα το Ευαγγέλιο, και να τηρεί τις εντολές του Χριστού που περιέχονται σε αυτό. «Από όλα τα νοσήματα που επιβαρύνουν την ανθρώπινη φύση, δεν υπάρχει καμία ασθένεια, ούτε ψυχική ούτε σωματική, που να μη μπορεί να λάβει θεραπεία από τη Γραφή» (Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος).

Ανεκτίμητη βοήθεια προσφέρει η πατερική γραμματεία και οι βίοι των αγίων, στους οποίους δίνονται πρότυπα προς μίμηση, και αναδεικνύεται ο αληθινός προορισμός του ανθρώπου, το μεγαλείο της ηθικής ομορφιάς, η υπομονή και η αντοχή κατά την αντιμετώπιση των δυσκολιών.

Η πνευματική ζωή είναι αδύνατη χωρίς νηστεία και προσευχή. «Τοῦτο δὲ τὸ γένος οὐκ ἐκπορεύεται εἰ μὴ ἐν προσευχῇ καὶ νηστείᾳ» (Ματθ. 17:21). Είναι καλό, με την ευλογία του πνευματικού, να αποστηθίζει κανείς συγκεκριμένους ψαλμούς και προσευχές. Ο ρόλος της προσευχής στην απόκτηση και τη διατήρηση της εσωτερικής ειρήνης είναι πολύ μεγάλος. Ο Γέροντας Σαμψών (Σίβερς) υποστήριζε ότι η ειρήνη της ψυχής εκείνου που προσεύχεται αδιαλείπτως, είναι προστατευμένη από τις εξωτερικές ταραχές.

Την ψυχή ενισχύουν οι επισκέψεις σε άγια μέρη και ορθόδοξα μοναστήρια. Μεγάλη ωφέλεια θα προσφέρει το μνημόσυνο (η αναγραφή ονομάτων) στη Θεία Λειτουργία και στις παρακλήσεις, η τακτική λήψη αγιασμού των Θεοφανείων με αντίδωρο ή κομμάτι αρτοκλασίας (άρτου), καθώς και ο ραντισμός με αγιασμό της κατοικίας, του ίδιου του ασθενούς και των προσωπικών του αντικειμένων.

Είναι απαραίτητο να παρακολουθεί κανείς τις διεργασίες που συντελούνται στην ψυχή του. Πρέπει να προσέχει τις σκέψεις του, καθώς για κάθε κακή πράξη συνήθως προηγείται μια κακή σκέψη. Πρέπει να αποκόπτει αποφασιστικά κάθε τι αρνητικό, αμαρτωλό και βδελυρό, και να μην εμπλέκεται σε αμαρτωλές συζητήσεις. Στην Ορθόδοξη Εκκλησία υπάρχει διδασκαλία για το πώς να καταπολεμάται η αμαρτία στην ίδια της τη γέννηση, στο επίπεδο του λογισμού.

«...Ο τρόπος με τον οποίο η αμαρτία εξελίσσεται από τη σκέψη στην πράξη έχει προσδιοριστεί με ακρίβεια από τους Αγίους Πατέρες. Όλη η πορεία της διαδικασίας περιγράφεται ως εξής: πρώτα εμφανίζεται η προσβολή (δηλαδή, εμφανίζεται από το πουθενά μια αμαρτωλή σκέψη), στη συνέχεια η προσοχή (η "συνομιλία" με την αμαρτωλή σκέψη — που αποτελεί ήδη την αρχή της αποδοχής της αμαρτίας), έπειτα η (αμαρτωλή) ηδονή, μετά η επιθυμία (να πραγματοποιηθεί η αμαρτία), κατόπιν η απόφαση, και τέλος η πράξη (βλ. Φιλόθεο Σιναΐτη, Φιλοκαλία, τόμος 3, κεφ. 34 και εξής). Όσο περισσότερο επιτρέπει ο άνθρωπος στον πειρασμό να εδραιωθεί στην ψυχή του, τόσο πιο κοντά βρίσκεται στην πτώση.

Η προσβολή είναι μια απλή αναπαράσταση ενός πράγματος, η οποία εμφανίζεται στη συνείδησή μας είτε μέσω των αισθήσεων είτε μέσω της μνήμης και της φαντασίας. Εδώ δεν υπάρχει αμαρτία, καθώς η γέννηση των εικόνων δεν εξαρτάται από τη θέλησή μας. Μερικές φορές, ωστόσο, μετατρέπεται έμμεσα σε ενοχή, όταν η δελεαστική εικόνα εξετάζεται από τον νου και ο άνθρωπος ξεκινά, κατά κάποιο τρόπο, μια συνομιλία μαζί της.

Μερικές φορές ένα αντικείμενο αιχμαλωτίζει την προσοχή με την καινοτομία ή τον εντυπωσιακό του χαρακτήρα, αλλά μόλις συνειδητοποιηθεί η ακαθαρσία του, πρέπει να εκδιωχθεί αμέσως, διότι διαφορετικά θα υπάρξει συγκατάθεση της θέλησης. Όποιος έδιωξε έναν αμαρτωλό λογισμό, έσβησε τον εσωτερικό πόλεμο. Η απόλαυση αμαρτωλών αντικειμένων αποτελεί ήδη αμαρτία. Από την απόλαυση (την ηδονή του λογισμού), υπάρχει μόνο ένα βήμα μέχρι την επιθυμία. Από την επιθυμία πηγάζει η απόφαση. Εκείνος που επιθυμεί έχει δώσει τη συγκατάθεσή του για την πράξη, αλλά δεν έχει σκεφτεί ούτε έχει επιχειρήσει τίποτα ακόμα για την επίτευξη του στόχου του· σε εκείνον όμως που έχει αποφασίσει, τα πάντα έχουν ήδη εξεταστεί και κριθεί, και δεν απομένει παρά να περάσει στην πράξη.

Επομένως, πρέπει να αποφεύγονται κάθε είδους «φαντασιοπληξίες», φαντασίες και άγονες νοητικές απεικονίσεις, ιδιαίτερα εκείνες που έχουν αισθησιακό χαρακτήρα.

Πρέπει να αποβάλει κανείς τη συνήθεια να κατακρίνει τους άλλους. Εάν παρουσία σας κάποιος επικρίνεται ή κατακρίνεται, πρέπει να αλλάξετε τη συζήτηση, και αν αυτό είναι αδύνατο, να απομακρυνθείτε.

Σε οτιδήποτε και αν συμβεί στη ζωή, πρέπει να κατηγορούμε μόνο τον εαυτό μας· τότε θα εδραιωθεί στην ψυχή η ισορροπία, η εσωτερική ειρήνη και η γαλήνη. «Αν όλοι κατηγορούσαν τον εαυτό τους, θα επικρατούσε ειρήνη», έγραφε ο Αρχιεπίσκοπος Αρσένιος (Ζαντανόφσκι) και συνεχίζει «η αυτομεμψία μάς βοηθά να υπομένουμε ήρεμα τις προσβολές, χωρίς να τις νιώθουμε».

Είναι ωφέλιμο να απαλλαγεί κανείς από τη συνήθεια της πολυλογίας και των προστριβών για ασήμαντα πράγματα. Πρέπει οπωσδήποτε να αρνηθεί κάθε τι ψεύτικο, επιδεικτικό, θεατρικό, κάθε προσποίηση, υπερβολή και διπροσωπία — δηλαδή καθετί αμαρτωλό, ακόμη και στις λεπτομέρειες.

Μπορεί ο τυφλός να οδηγήσει τυφλό;

Με τη θεραπεία των νευρώσεων ασχολείται παραδοσιακά η ψυχοθεραπεία.
Η Ορθόδοξη Εκκλησία τασσόταν πάντοτε με αποφασιστικό τρόπο ενάντια σε κάθε είδους αποκρυφιστικές και μαγικές πράξεις. Στο «Πηδάλιο» (Βίβλος των Κανόνων), το οποίο βασίζεται στις αποφάσεις των Οικουμενικών Συνόδων και στις υποδείξεις των Αγίων Πατέρων και αποτελεί τον κώδικα των εκκλησιαστικών κανόνων, η δραστηριότητα αυτή ορίζεται σαφώς και ξεκάθαρα ως ολέθρια και σατανική. Επομένως, όπως είναι φυσικό, κανένας πνευματικός δεν διανοείται να συμβουλεύσει κάποιον να ζητήσει βοήθεια από πρακτικούς θεραπευτές (κομπογιαννίτες), χαρτορίχτρες ή μέντιουμ. Αντίθετα όμως, μπορεί να δώσει την ευλογία του για την αναζήτηση βοήθειας από έναν επαγγελματία ψυχοθεραπευτή. Ωστόσο, στο σημείο αυτό, συχνά ελλοχεύει ένας σοβαρός κίνδυνος για τον ασθενή.

Η ψυχοθεραπεία είναι μια ιδιαίτερη ιατρική ειδικότητα, η οποία σχετίζεται όχι τόσο με τη θεραπεία υπό τη συνηθισμένη έννοια του όρου, όσο με την επίδραση στην προσωπικότητα του ασθενούς, στην ίδια του την ψυχή. Θέτει μάλιστα ευγενείς στόχους, επιδιώκοντας να παρηγορήσει τον θλιμμένο άνθρωπο και να τον βοηθήσει να βρει την ψυχική του ισορροπία. Στην πράξη όμως έχει διαμορφωθεί μια δύσκολη κατάσταση, η οποία οφείλεται στο γεγονός ότι, ενώ αυτός ο κλάδος της ιατρικής έρχεται σε στενότατη επαφή με την ψυχή του ανθρώπου και επιχειρεί να την θεραπεύσει, αποδεικνύεται πνευματικά ανεπαρκής, στερούμενος ηθικών προσανατολισμών. Δεν μπορεί κανείς να ελαφρύνει το ψυχικό βάρος ενός άλλου ανθρώπου, χωρίς να διαθέτει ο ίδιος πνευματικές αξίες. «Μήτι δύναται τυφλὸς τυφλὸν ὁδηγεῖν; οὐχὶ ἀμφότεροι εἰς βόθυνον πεσοῦνται;» (Λουκ. 6:39).

Ο γιατρός μπορεί να κατέχει διδακτορικό τίτλο, τον τίτλο του καθηγητή ή του ακαδημαϊκού, εντούτοις αυτό δεν αλλάζει την ουσία, εάν ο ίδιος είναι υλιστής ή εμφορείται από μη χριστιανικές αντιλήψεις. Οι προσπάθειές του δεν θα προσφέρουν στην ψυχή τον απαραίτητο προσανατολισμό· επιπλέον, ενδέχεται να την οδηγήσουν στο βάραθρο των αμαρτιών, με αποτέλεσμα οι θλίψεις του πάσχοντος απλώς να πολλαπλασιαστούν. Πόσες φορές έχουν ζητήσει τη βοήθειά μας άνθρωποι που υπέστησαν βλάβη από κακώς εννοούμενους ψυχοθεραπευτές, ψυχαναλυτές, υπνωτιστές και άλλους.

Η πνευματική αοριστία και η ανεπάρκεια της ψυχολογίας και της ψυχοθεραπείας, η οποία βασίζεται στον ηθικό «πλουραλισμό», επέτρεψε τη διείσδυση σε αυτές ενός τεράστιου αριθμού αποκρυφιστικών ψυχοτεχνικών —δυτικών, ανατολικών αλλά και «εγχώριων»— οι οποίες είναι ηθικά απαράδεκτες.

Μία από τις αρχές των σύγχρονων ψυχολογικών πρακτικών είναι ότι «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα». Συχνά οι γιατροί δίνουν «συμβουλές» που προξενούν προφανή βλάβη στην ψυχή. Πολλές φορές έχουμε βρεθεί αντιμέτωποι με καταστάσεις όπου οι γιατροί πρότειναν στους ασθενείς να συνάψουν εξωσυζυγικές σχέσεις —με σκοπό δήθεν την εξομάλυνση των οικογενειακών συγκρούσεων— δηλαδή, με απλά λόγια, συνιστούσαν τη μοιχεία. Συμβουλεύουν τον άνθρωπο να ψεύδεται ή να χειραγωγεί τους γύρω του, εάν αυτό πρόκειται να του αποφέρει κάποιο όφελος (τέτοιου είδους συστάσεις αφθονούν στα βιβλία του Ντέιλ Κάρνεγκι).

Η τραγωδία της σύγχρονης επιστήμης για την ψυχή συνίσταται στο ότι υποθάλπει τα πάθη του ανθρώπου, επιδιώκει με κάθε τρόπο να τονώσει την αυτοεκτίμησή του ή δίνει έμφαση στον διαλογισμό και την ψυχική αυτορρύθμιση μέσω καταστάσεων αλλοιωμένης συνείδησης. Η κατάρτιση των μελλοντικών ψυχοθεραπευτών πραγματοποιείται σε ανήθικη βάση. Έτσι, τα ηλεκτρονικά τεστ των εξετάσεων είναι κυριολεκτικά γεμάτα από απρέπειες. Για να μην μιλάμε αόριστα, ας αναφέρουμε ένα παράδειγμα. Στην ερώτηση: «Τι θα συμβουλεύατε να διαβάζει ένας ασθενής με ψυχασθένεια για να τονωθεί ο ατονικός υποφλοιός του;» — η σωστή απάντηση είναι: «Τα έργα του Γκυ ντε Μωπασάν». Τα σχόλια, όπως λέγεται, περιττεύουν...

Ο γιατρός δεν επιλέγει τους ασθενείς του. Τις περισσότερες φορές, στο ιατρείο μας έρχονται άνθρωποι μη πιστοί ή εκείνοι που δεν γνωρίζουν τον αληθινό Θεό — ετερόδοξοι, νεοπαγανιστές. Δεν είναι λίγοι όμως και εκείνοι που βρίσκονται σε αναζήτηση της Αλήθειας. Ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο, στον ψυχοθεραπευτή ανατίθεται μια ευθύνη τόσο ως γιατρός όσο και ως άνθρωπος. Το καθήκον του είναι να βοηθήσει τον ασθενή, ο οποίος πιέζεται από ασθένειες, συγκρούσεις, αναποδιές και απώλειες.

Για τον γιατρό που έχει αφιερώσει τον εαυτό του στην ψυχοθεραπεία, είναι σημαντικό να κατέχει γνήσιες πνευματικές αξίες, οι οποίες θα καθορίζουν το έργο του με τους ασθενείς. Χωρίς μια δική του —και μάλιστα ορθόδοξη— πνευματική βάση, δεν θα μπορέσει να διακρίνει τα περιστασιακά (ψυχοκοινωνικά) και βιολογικά αίτια των ασθενειών από τα υπαρξιακά και κοσμοθεωρητικά. Εάν δε στο ιατρείο βρεθεί ένας άνθρωπος του οποίου η ψυχή λαχταρά να βρει τον Κύριο, τότε ο ορθόδοξος ψυχοθεραπευτής οφείλει να τον βοηθήσει σε αυτό.

Ο γιατρός, ασφαλώς, δεν υποκαθιστά τον ιερέα, αλλά απλώς προηγείται αυτού, λειτουργώντας μερικές φορές ως «ανάχωμα» που εμποδίζει τον ασθενή να πέσει σε ακόμη μεγαλύτερους πειρασμούς και αμαρτήματα — τη μέθη, την πορνεία, την αυτοκτονία.

Δυστυχώς, σήμερα οι χριστιανοί μεταξύ των ψυχιάτρων και των ψυχοθεραπευτών αποτελούν τη μειοψηφία. Αυτή, κατά τη γνώμη μας, είναι μία από τις αιτίες της χαμηλής αποτελεσματικότητας της βοήθειας στις νευρώσεις. Η ψυχοθεραπεία σήμερα αριθμεί χιλιάδες τεχνικές ψυχοδιόρθωσης. Ο ίδιος ο αριθμός τους μαρτυρά ότι οι ψυχοθεραπευτές δεν γνωρίζουν πώς να θεραπεύσουν τον άνθρωπο. Η αληθινή θεραπεία από τα ψυχικά νοσήματα ξεκινά με τη μετάνοια και τη στροφή προς τον Θεό. Και σε αυτόν τον τομέα, η πλειονότητα των ψυχοθεραπευτών έχει πλήρη άγνοια.

Συνοψίζοντας, μπορούμε να πούμε ότι μόνο εκείνη η ψυχοθεραπευτική βοήθεια θα είναι αποτελεσματική και ωφέλιμη, η οποία οδηγεί στον Χριστό και παρέχεται από έναν ορθόδοξο γιατρό ή ψυχολόγο που διάγει χριστιανικό βίο. Σε αυτή την περίπτωση, ο λόγος του ειδικού θα ενισχύεται από τη χαρισματική δύναμη του Θεού, θα παρηγορεί τον πάσχοντα και θα του δείχνει τον δρόμο προς Εκείνον, ο Οποίος είναι η Οδός, η Αλήθεια και η Ζωή!

Ψυχολογική αυτοβοήθεια

Ιδιαίτερα σημαντική στους τρόπους ψυχολογικής αυτοβοήθειας είναι η σωστή αξιολόγηση από τον ασθενή των αιτιών για τις δικές του πτώσεις και τα λάθη. Συχνά προσπαθούμε να δικαιολογήσουμε τον εαυτό μας και να αναζητήσουμε τις αιτίες σε άλλους ανθρώπους ή σε εξωτερικές περιστάσεις. Η πατερική σοφία μάς διδάσκει να μη δικαιολογούμε ποτέ τον εαυτό μας, διότι ο άνθρωπος από τη φύση του είναι φίλαυτος (εγωιστής) και πάντα θα βρίσκει έναν τρόπο να διαστρεβλώνει την πραγματική κατάσταση των πραγμάτων προς όφελος του άλλοθί του (για παράδειγμα: «εντάξει, νευρίασα και μίλησα απότομα, αλλά κι εγώ άνθρωπος είμαι, ενώ εκείνος θα έπρεπε να...» κ.λπ., πείθοντας σταδιακά όλο και περισσότερο τον εαυτό του για την ενοχή του άλλου και δικαιολογώντας τη δική του συμπεριφορά).

Αντί για την αυτοδικαίωση, το σωστότερο είναι να κατηγορούμε τον εαυτό μας και να προσπαθούμε να κατανοήσουμε τα αίτια της πτώσης, τα οποία συνήθως κρύβονται στη φιλαυτία, τη ματαιοδοξία και κυρίως στην υπερηφάνεια. «Όπου συμβαίνει πτώση, εκεί έχει προηγηθεί η υπερηφάνεια· διότι η υπερηφάνεια είναι ο προπομπός της πτώσεως» (Όσιος Νικόδημος ο Αγιορείτης).

Μία από τις αποτελεσματικές ψυχολογικές τεχνικές είναι η λογικοποίηση (εκλογίκευση). Πρώτα απ' όλα πρέπει κανείς να ηρεμήσει και να προσευχηθεί. Έπειτα, να πάρει ένα καθαρό φύλλο χαρτί, ένα στυλό και να αναλύσει προσεκτικά και νηφάλια τη συγκρουσιακή κατάσταση που έχει διαμορφωθεί. Να καταγράψει τα κύρια αίτια της σύγκρουσης και τους πιθανούς τρόπους επίλυσής της, να ζυγίσει όλα τα «υπέρ» και τα «κατά», να διακρίνει τις ανάγκες και τις ανησυχίες όλων των συμμετεχόντων στην παρεξήγηση και να βρει τα σωστά επιχειρήματα υπέρ της αυτοσυγκράτησης, της αυτοκυριαρχίας και της ταπεινοφροσύνης.

Παράλληλα, μπορεί κανείς να διακρίνει ορισμένες περιστάσεις που προηγουμένως δεν είχε προσέξει, καθώς και ουσιαστικές ψυχολογικές αποχρώσεις. Το τελικό στάδιο της λογικοποίησης πρέπει να είναι η λήψη μιας συγκεκριμένης απόφασης, καθώς όσο περισσότερο διατηρείται μια αβέβαιη, αμφίσημη στάση απέναντι στη σύγκρουση, τόσο πιο δύσκολο είναι να επιλυθεί και, κατά συνέπεια, να αποκατασταθεί η ψυχική ισορροπία. Ο εχθρός της σωτηρίας μας προσπαθεί πάντοτε να μας στερήσει την εσωτερική ειρήνη, να μας μπερδέψει και να μας οδηγήσει στην ακηδία (απελπισία). Ας μην υποκύπτουμε στις υποβολές του.

Προνοητικότητα. Παρά την ποικιλία των γεγονότων της ζωής, πολλά από αυτά επαναλαμβάνονται επανειλημμένα και αποτελούν, κατά κάποιο τρόπο, ένα «κλισέ». Από την εμπειρία είναι γνωστό ότι τείνουμε να «σκοντάφτουμε», να χάνουμε την ψυχική μας ειρήνη ή να υποκύπτουμε στον πειρασμό κάτω από τις ίδιες ακριβώς συνθήκες. Επομένως, πρέπει να προετοιμάζουμε τον εαυτό μας εκ των προτέρων για τις δυσκολίες… Είναι αδύνατο, φυσικά, να προβλεφθούν τα πάντα, αλλά πολλά μπορούν να ληφθούν υπόψη και να προληφθούν. Η προετοιμασία πρέπει να γίνεται όχι μόνο με τη σκέψη, αλλά και με την προσευχή, τη συζήτηση με τον πνευματικό, τις συμβουλές και την ευλογία του.

Ο Άγιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος συμβουλεύει: «Το πρωί, μετά την προσευχή, κάθισε και προγραμμάτισε τι πρέπει να κάνεις κατά τη διάρκεια της ημέρας, πού πρέπει να πας, τι και ποιους θα συναντήσεις, και αναλόγως καθόρισε από πριν τι θα σκεφτείς στον κάθε τόπο, τι θα πεις, πώς θα συγκρατήσεις την ψυχή και το σώμα σου κ.λπ.». Αυτό σημαίνει ότι ο αληθινός χριστιανός πρέπει να «κρατά τον εαυτό του στα χέρια του», να ελέγχει τις κινήσεις της ψυχής του και να μην τις αφήνει να σκορπίζουν ανεξέλεγκτα. Πρέπει να είναι κύριος της εσωτερικής του κατάστασης.

Η εναλλαγή (μετατόπιση της προσοχής) είναι μια απλή και αποτελεσματική τεχνική. Σε ποιον δεν είναι γνωστό πόσο ευχάριστο είναι να ακούει κάποιος εκκλησιαστικούς ύμνους, να διαβάζει ένα πνευματικά ωφέλιμο άρθρο, να περπατά σε ένα δασικό μονοπάτι, να ακούει το κελάηδισμα των πουλιών, να θαυμάζει τα λουλούδια του αγρού… Σε άλλον προσφέρει χαρά η εργασία στο κτήμα, σε άλλον η συνάντηση με φίλους και μια βραδιά που περνά με εγκάρδια και ψυχωφελή επικοινωνία κ.λπ. Υπάρχουν πολλές τέτοιες συστάσεις· με μια προσεκτική στάση απέναντι στον εαυτό του, ο καθένας μπορεί να συνεχίσει αυτόν τον κατάλογο. Η ικανότητα να ξεκουράζεται κανείς με όφελος για την ψυχή του είναι μια σοφία που αξίζει να κατακτήσει.

Φαρμακευτική βοήθεια

Λίγα λόγια σχετικά με τη χρήση φαρμάκων στις νευρώσεις (ηρεμιστικών, αντικαταθλιπτικών). Σε περίπτωση νευρωσικών καταστάσεων, όπου τα συμπτώματα της νόσου εξαρτώνται άμεσα από ψυχολογικά αίτια και τις συνθήκες της ζωής, τα φάρμακα παίζουν βοηθητικό ρόλο, εξασθενώντας την εσωτερική ένταση και αμβλύνοντας την οξύτητα των ενοχλήσεων. Συνήθως χορηγούνται για σύντομο χρονικό διάστημα. Η κύρια προϋπόθεση για την ανάρρωση θα είναι η αναζήτηση της βέλτιστης επίλυσης της σύγκρουσης, και σε πνευματικό επίπεδο — η ταπείνωση και η μετάνοια.

Στις νευρώσεις και στις νευρωσικού τύπου καταστάσεις βοηθά σημαντικά η φυτοθεραπεία, δηλαδή η χρήση φαρμακευτικών φυτών για θεραπευτικούς σκοπούς. Ωστόσο, ας σημειώσουμε ότι αυτή δεν εξαλείφει τα αίτια εμφάνισης των νευρώσεων και αποτελεί απλώς ένα συμπτωματικό μέσο (που ανακουφίζει από τα συμπτώματα).

Παραδοσιακά χρησιμοποιούνται η ρίζα βαλεριάνας, η μέντα (φύλλα), ο λυκίσκος (κώνοι), το πασχαλόχορτο / λεόνουρος ο καρδιακός (βότανο), το ελίχρυσο / γναφάλιο (βότανο), ο κράταιγος (άνθη), το χαμομήλι, οι καρποί του κυμίνου. 

Ευεργετική επίδραση στο νευρικό σύστημα έχουν οι σταφίδες, τα αποξηραμένα βερίκοκα, το μέλι…
Ας μιλήσουμε λίγο πιο αναλυτικά για τη θεραπεία με μέλι. Η αποτελεσματικότητά της είναι ευρέως γνωστή· προσφέρει πολύ καλά αποτελέσματα σε περιπτώσεις νευρασθένειας, νευρικής υπερέντασης, καθώς και μετά από την εκτέλεση παρατεταμένης και ψυχολογικά επίπονης εργασίας. Το μέλι χρησιμοποιείται παραδοσιακά για την υποστήριξη του νευρικού σύστηματος και της γενικής ευεξίας, αν και οι ειδικές μέθοδοι κατανάλωσης ποικίλλουν. Τα άτομα που αντιμετωπίζουν νευρικές διαταραχές αναφέρουν συχνά βελτίωση της διάθεσης και της ευεξίας μέσω διατροφικών προσαρμογών και χαλάρωσης. Ο Βούλγαρος επιστήμονας Στόιμιρ Μλαντένοφ προσφέρει το ακόλουθο σχήμα για θεραπεία με μέλι: 100-120 γρ. ανθόμελο την ημέρα για 2,5-3 εβδομάδες. Λαμβάνετε 30 γρ. μέλι πρωί και βράδυ και μετά το μεσημεριανό γεύμα 40 γρ. Το βράδυ, το μέλι πρέπει να διαλύεται σε ένα ποτήρι δροσερό νερό και να πίνεται μισή ώρα πριν τον ύπνο. Σε 10-12 ημέρες από την έναρξη αυτής της θεραπείας, οι άρρωστοι ή όσοι έχουν προϋπάρχουσες ασθένειες, κατά κανόνα κοιμούνται καλά, αποκτούν ζωντάνια, η εργασιακή τους ικανότητα αυξάνεται.

Δεν είναι περιττό να υπενθυμίσουμε και την ωφέλεια της σκληραγώγησης του οργανισμού. Σημαντικό ρόλο παίζει η σωματική εργασία ανάλογα με τις δυνάμεις του καθενός, η απασχόληση στον κήπο, το ελαφρύ τρέξιμο (τζόκινγκ), ο περίπατος, η κολύμβηση. Η χαλαρωμένη και νωθρή σάρκα ταράζει την ψυχή με εκνευρισμό και απρεπείς λογισμούς.

Τώρα ας σταθούμε στην αϋπνία, καθώς παράπονα γι' αυτήν συναντώνται στην πλειονότητα των ασθενών που υποφέρουν από νευρωσικές διαταραχές. Ο ύπνος είναι ένα ευαίσθητο ηθικό βαρόμετρο. Μεταβάλλεται (χειροτερεύει ή βελτιώνεται) ανάλογα με την πνευματική και ψυχική μας κατάσταση. Ο ύπνος είναι κακός μετά από κακές συζητήσεις και μετά από αμαρτήματα που βασανίζουν την ψυχή. Τον καλό και βαθύ ύπνο τον χαρίζει ο Κύριος.

Σε εκείνους τους ασθενείς που έχουν την καρδιά τους ανοιχτή στην πίστη, επαναλαμβάνουμε τις ήδη γνωστές αλήθειες: είναι απαραίτητο να προσεύχονται το πρωί και το βράδυ (από την εμπειρία είναι γνωστό ότι, αν για κάποιο λόγο θυσιάσεις τις προσευχές πριν τον ύπνο, θα θυσιάσεις και τον βαθύ ύπνο), να διαβάζουν το Ευαγγέλιο, να σταυρώνουν πριν από τον ύπνο το δωμάτιο και το κρεβάτι τους, να πίνουν αγιασμό και να ραντίζουν με αυτόν την κατοικία τους, να επικαλούνται σε βοήθεια τους αγίους και τον φύλακα άγγελό τους, καθώς και να προσκαλούν τον ιερέα στο σπίτι για να τελέσει αγιασμό, εάν η κατοικία δεν είναι αγιασμένη. Το κυριότερο όμως απ' όλα είναι να εξομολογούνται και να κοινωνούν των Αχράντων του Χριστού Μυστηρίων. Πολλοί άνθρωποι που άρχισαν να ενεργούν έτσι με πίστη και ελπίδα στον Κύριο, νιώθουν σημαντική βελτίωση της ευεξίας τους και αποκτούν ψυχική ειρήνη.

Οι ψυχολογικές συμβουλές μπορούν να είναι οι εξής. Πρώτον, επιτρέψτε στον εαυτό σας να μην κοιμηθεί, μην επιβαρύνετε τον νου σας με σκέψεις για τον ύπνο και για το πώς θα αποκοιμηθείτε το συντομότερο δυνατό. Άλλωστε, συχνά ο άνθρωπος υποφέρει περισσότερο όχι από την ίδια την αϋπνία, αλλά από την ανησυχία που του προκαλεί αυτή. Αργά το βράδυ είναι η ώρα για ήρεμες ασχολίες και χαλαρές συζητήσεις. Κάντε έναν περίπατο πριν από τον ύπνο, αποφύγετε το βαρύ δείπνο, αερίστε το δωμάτιο. Κάντε ένα ζεστό ντους ή ποδόλουτρο.

Να και μια ακόμη συμβουλή: βράζετε δύο κουταλάκια του γλυκού κώνους λυκίσκου σε ένα ποτήρι βραστό νερό, τα αφήνετε για 4 ώρες, σουρώνετε και πίνετε ένα ποτήρι πριν από τον ύπνο. Πριν κοιμηθείτε, μπορείτε να επαλείψετε τους κροτάφους με έλαιο λεβάντας ή να ρίξετε 3-5 σταγόνες ελαίου λεβάντας σε έναν κύβο ζάχαρης και να τον πιπιλίσετε πριν από τον ύπνο. Στο προσκέφαλο του κρεβατιού είναι ωφέλιμο να κρεμάσετε ένα λινό σακουλάκι με αποξηραμένες ρίζες βαλεριάνας. Υπάρχουν παρατηρήσεις ότι τα κλινοσκεπάσματα σε σκούρους τόνους συμβάλλουν στην ηρεμία του νευρικού συστήματος.

Στα φαρμακεία πωλούνται καταπραϋντικά μείγματα βοτάνων, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη χαλάρωση και τη βελτίωση του ύπνου. Η συμβουλή ενός γιατρού θα είναι επίσης χρήσιμη. Τα υπνωτικά χάπια πρέπει να λαμβάνονται μόνο κατόπιν ιατρικής συνταγής, ενώ τα αφεψήματα και τα καταπραϋντικά εγχύματα μπορούν να χρησιμοποιούνται αυτόνομα.

Να θυμάστε ότι η ψυχική και σωματική υγεία είναι δώρο Θεού και πρέπει να της συμπεριφερόμαστε με φροντίδα.

Προβλήματα της ηλικίας

«Γιατρέ, πείτε μου τι να κάνω. Είμαι 50 ετών. Μέχρι τα 50 μου ήμουν ένας ήρεμος και ισορροπημένος άνθρωπος. Τώρα, λόγω των προβλημάτων της ηλικίας, δεν αναγνωρίζω τον εαυτό μου: είμαι ευερέθιστη, κλαίω εύκολα, ο ύπνος μου έχει χειροτερέψει, δεν έχω δυνάμεις. Στις ακολουθίες στην εκκλησία στέκομαι με δυσκολία. Με πιάνουν πότε εξάψεις και πότε κρυάδες. Ιδρώνω, ζαλίζομαι. Άρχισα να προσεύχομαι λιγότερο, δεν τα βγάζω πέρα με τις δουλειές του σπιτιού. Τι να κάνω;
Με εκτίμηση, Ε. Κ.»

Αγαπητή Ε.Κ.! Όπως πολύ σωστά διαπιστώσατε και η ίδια, στη βάση των προβλημάτων σας βρίσκονται τα γνωστά συμπτώματα της «ιδιαίτερης» ηλικίας της γυναίκας. Αυτή την περίοδο, λόγω της ορμονικής αναπροσαρμογής, συμβαίνουν πολλές αλλαγές στον οργανισμό της. Τα παράπονα που απαριθμήσατε είναι, δυστυχώς, τυπικά.

Πρώτα απ' όλα θέλω να σας καθησυχάσω. Όλα αυτά με τον καιρό θα περάσουν και η ευεξία σας θα αποκατασταθεί. Χρειάζονται μόνο χρόνος και υπομονή. Δεν είστε ούτε η πρώτη ούτε η τελευταία. Μην απαιτείτε από τον εαυτό σας αυτή τη στιγμή την ίδια δραστηριότητα που είχατε παλαιότερα. Η εσωτερική, ψυχική σύγκρουση γεννιέται ακριβώς από το γεγονός ότι η γυναίκα επιδιώκει οπωσδήποτε να παραμείνει στο ίδιο επίπεδο, να είναι το ίδιο δραστήρια όπως και πριν, να τα βγάζει πέρα με όλα, όμως το να το επιτύχει αυτό κατά τη συγκεκριμένη περίοδο είναι είτε δύσκολο είτε αδύνατο.

Γι' αυτό ηρεμήστε και συμβιβαστείτε με την ιδέα (ταπεινωθείτε μπροστά στο γεγονός) ότι αυτή τη στιγμή είστε λιγάκι αδιάθετη. Μιλήστε με τους δικούς σας στο σπίτι. Αν έχετε ενήλικα παιδιά, αυτή είναι η πιο κατάλληλη στιγμή για να στρωθούν στη δουλειά και να σας βοηθήσουν στις δουλειές του σπιτιού.

Μέσα στον ναό καλό είναι να επιλέγετε ένα σημείο χωρίς πολύ κόσμο, όπου υπάρχει περισσότερος καθαρός αέρας. Όλα μπορούν να διευθετηθούν· δεν χρειάζεται να πανικοβάλλεστε και να απελπίζεστε (να πέφτετε σε ακηδία).

Θα σας βοηθήσουν πολύ τα αφεψήματα από καταπραϋντικά βότανα. Είναι καλό να τρώτε μέλι, αποξηραμένα βερίκοκα, σταφίδες και να παίρνετε πολυβιταμίνες. Σας υπενθυμίζω επίσης την ωφέλεια των περιπάτων στον καθαρό αέρα.

Να προσθέσω επίσης ότι σήμερα κυκλοφορούν φαρμακευτικά σκευάσματα διαφόρων ιδιοτήτων και δράσεων, τα οποία εξαλείφουν τις επώδυνες εκδηλώσεις της κλιμακτηρίου περιόδου.

Σε πνευματικό επίπεδο, παρουσιάζει ενδιαφέρον η εξής παρατήρηση: Κατά την περίοδο αυτή, ενδέχεται να οξύνονται στη γυναίκα εκείνα τα αρνητικά χαρακτηριστικά που προϋπήρχαν στον χαρακτήρα της (διάβαζε: αμαρτήματα). Ας υποθέσουμε ότι, αν παλαιότερα μια γυναίκα ένιωθε μέσα της μια τάση προς την ακηδία (μελαγχολία) ή τον εκνευρισμό, τώρα αυτές οι ιδιότητες γίνονται εμφανώς αισθητές και δεν καταφέρνει να συγκρατήσει τον εαυτό της. Λάβετέ το αυτό υπόψη σας. Ο Κύριος να σας χαρίζει υγεία και ψυχική ειρήνη.

Μια επικίνδυνη «μόλυνση» (Σύγχρονοι πειρασμοί)

Στο ιατρείο βρίσκεται μια γυναίκα περίπου 50 ετών και η 23χρονη κόρη της, η Β. Οι περιστάσεις που τις ώθησαν να ζητήσουν βοήθεια έχουν ως εξής: η κοπέλα, μέχρι πρόσφατα φοιτήτρια σε ένα από τα πανεπιστήμια της πρωτεύουσας, για μεγάλο χρονικό διάστημα είχε παθιαστεί με το έργο (αν μπορεί να ειπωθεί έτσι) ενός γνωστού δυτικού ροκ συγκροτήματος. Είχε δημιουργήσει μια ολόκληρη συλλογή από ηχογραφήσεις και βίντεο, αποκόμματα εφημερίδων και περιοδικών, καθώς και φωτογραφίες αυτών των μουσικών. Αυτό συνεχιζόταν για περίπου ενάμιση με δύο χρόνια.

Η ροκ μουσική ασκεί ισχυρή επίδραση τόσο στην ψυχική όσο και στη σωματική κατάσταση του ανθρώπου. Ο γνωστός ερευνητής του ροκ εν ρολ, Jean-Paul Regimbal, γράφει: «Η δύναμη του ροκ έγκειται στους διακοπτόμενους παλμούς και τους ρυθμούς, οι οποίοι προκαλούν μια βιοψυχική αντίδραση του οργανισμού, ικανή να επηρεάσει τη λειτουργία διαφόρων οργάνων του σώματος (ειδικότερα, το μπιτ μπορεί να προκαλέσει επιτάχυνση του καρδιακού παλμού και αύξηση της αδρεναλίνης, καθώς και διέγερση στη γενετήσια σφαίρα)».

Εάν, για παράδειγμα, ο ρυθμός είναι πολλαπλάσιος του ενάμισι χτύπου ανά δευτερόλεπτο και συνοδεύεται από ισχυρή πίεση υπόηχων συχνοτήτων (15-30 hertz), είναι ικανός να προκαλέσει στον άνθρωπο έντονη διέγερση. Με ρυθμό ίσο με δύο χτύπους ανά δευτερόλεπτο, και στις ίδιες συχνότητες, ο ακροατής περιέρχεται σε μια χορευτική «έκσταση», η οποία μοιάζει με εκείνη των ναρκωτικών. Τα σύγχρονα ροκ συγκροτήματα λειτουργούν σε εύρη από 80 χιλιάδες hertz έως 20 ή και ακόμη χαμηλότερα. Η ένταση του ήχου φτάνει τα 120 ντεσιμπέλ (decibel), αν και η ανθρώπινη ακοή είναι συντονισμένη για μια μέση ένταση 55 ντεσιμπέλ. Αυτό αποτελεί ήδη μια αποφασιστική επίθεση ενάντια σε ολόκληρη την προσωπικότητα. Έχουν υπάρξει περιπτώσεις όπου η υπερβολή των υψηλών ή χαμηλών συχνοτήτων τραυμάτισε σοβαρά τον εγκέφαλο.

Στις ροκ συναυλίες δεν είναι σπάνια τα ακουστικά τραύματα από τον ήχο, τα ηχητικά εγκαύματα, καθώς και οι απώλειες ακοής και μνήμης. Είναι αδύνατον να εκθέτει κανείς τον εαυτό του για μεγάλο χρονικό διάστημα στην επίδραση του ροκ και να μην υποστεί ένα βαθύ ψυχοσυναισθηματικό τραύμα. Κατά τη διαδικασία αυτή εμφανίζεται απώλεια ελέγχου της ικανότητας συγκέντρωσης, εξασθενεί σημαντικά ο έλεγχος της νοητικής δραστηριότητας και της θέλησης, ενώ οι ανεξέλεγκτες παρορμήσεις οδηγούν στην καταστροφή, τον βανδαλισμό και την εξέγερση. Αυτό συμβαίνει ιδιαίτερα στις μεγάλες συγκεντρώσεις, όπου το ψυχικό πεδίο του πλήθους, ενισχυμένο από τις προαναφερθείσες επιδράσεις του ροκ, ουσιαστικά στερεί από τον άνθρωπο την ατομικότητά του και τον μετατρέπει σε εξάρτημα μιας μηχανής, η οποία κατευθύνεται από σατανικές αρχές.

«Όπως βλέπουμε, η ροκ μουσική ασκεί καταστροφική επίδραση στην προσωπικότητα του ανθρώπου. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί σολίστ του ροκ είναι ναρκομανείς, ακόμη και ανοιχτοί σατανιστές» (από άρθρο του Ν. Μπογκόλιουμποφ).

Στο πανεπιστήμιο όπου σπούδαζε η Β., δόθηκε η δυνατότητα δωρεάν πρόσβασης στο διαδίκτυο. Τι ήταν αυτό που ξεκίνησε τότε! Η κοπέλα άρχισε να κάνει κοπάνες από τις παραδόσεις και η ακαδημαϊκή της επίδοση έπεσε κατακόρυφα. Όλες οι σκέψεις της ήταν απορροφημένες από τα ροκ είδωλά της. Μεταπηδούσε από τον έναν ιστότοπο στον άλλον, αναζητώντας νέες λεπτομέρειες για την προσωπική ζωή, τα γούστα και τις συνήθειες των αγαπημένων της καλλιτεχνών.

Με τον καιρό, αυτή η δυνατότητα «περιπλάνησης» στο διαδίκτυο άρχισε να μην της αρκεί, και η Β. αναζητούσε οποιαδήποτε άλλη εναλλακτική λύση σύνδεσης. Στο μεταξύ, το πεδίο των ενδιαφερόντων της κοπέλας διευρυνόταν· άρχισαν να την απασχολούν πολλά πράγματα, όπως η ίδια εκφράστηκε, «για τα οποία ντρέπεται κανείς και να μιλήσει». Το διαδίκτυο την τραβούσε κοντά του σαν μαγνήτης, και η Β. δεν μπορούσε πλέον να ζήσει ούτε μια μέρα χωρίς αυτό. Θεωρούσε ότι η μέρα είχε πάει χαμένη, αν δεν είχε καταφέρει να βυθιστεί σε αυτό το «πέλαγος των συναρπαστικών πληροφοριών».

Η συμπεριφορά της Β. άλλαξε αισθητά. Έγινε πολύ ευερέθιστη και μιλούσε απότομα στη μητέρα της. Λόγω της συχνής έλλειψης ύπνου (η πρόσβαση στο διαδίκτυο τη νύχτα είναι φθηνότερη), εμφανίστηκαν πονοκέφαλοι και επιδεινώθηκε η όρασή της. Στο Internet-cafe, το οποίο είχε αρχίσει να επισκέπτεται τακτικά, έκανε αμφίβολες γνωριμίες. Μια μέρα της πρότειναν να δοκιμάσει ηρωίνη, ενώ «χόρτο», όπως ομολόγησε η ίδια η κοπέλα, είχε ήδη δοκιμάσει, και μάλιστα αρκετές φορές. «Νόμιζα», είπε, «ότι αυτό θα με βοηθούσε να αντιμετωπίσω την κούραση και να νικήσω τη νύστα». Έναν χρόνο μετά, η Β. διαγράφηκε από το πανεπιστήμιο λόγω χαμηλής επίδοσης, αλλά ούτε αυτό την συνέφερε. Η μητέρα της σήμανε συναγερμό, συνειδητοποιώντας ότι ο υπολογιστής, ή μάλλον το πάθος αυτό, θα κατέστρεφε οριστικά τη μοναχοκόρη της.

Η μητέρα αυτοπροσδιορίζεται ως πιστή γυναίκα. Η Β. λέει: «Πιστεύω στον Θεό, αλλά στην εκκλησία σχεδόν δεν πηγαίνω». Ωστόσο, αποφάσισε να ζητήσει βοήθεια αποκλειστικά από έναν ορθόδοξο ψυχοθεραπευτή.

Δόξα τω Θεώ, η κοπέλα συνειδητοποίησε ότι τα τελευταία δύο χρόνια δεν ζούσε στον πραγματικό, αλλά στον «εικονικό» κόσμο και ήταν αιχμάλωτη του πάθους της. Αυτό το πάθος, προφανώς, μπορεί να ονομαστεί ιντερνετομανία (εθισμός στο διαδίκτυο). Κοιτάζοντας την εικόνα της Υπεραγίας Θεοτόκου στο γραφείο μου, η Β. ρώτησε με ελπίδα:
— Και ο Κύριος θα με βοηθήσει;
— Φυσικά και θα βοηθήσει, απάντησα, για τον Θεό δεν υπάρχει τίποτα αδύνατο. Πρέπει να Τον παρακαλέσεις γι' αυτό με όλη σου την καρδιά, να αρχίσεις να εκκλησιάζεσαι, να μετανοήσεις ειλικρινά για τις αμαρτίες σου και να έχεις τη σταθερή απόφαση να μην επιστρέψεις σε αυτές.

Η κοπέλα άκουγε προσεκτικά και στα δακρυσμένα μάτια της, όπως μου φάνηκε, έλαμψε μια αχτίδα ελπίδας. Της συνέστησα καταπραϋντικά μέσα, της έδωσα μερικές ακόμη συμβουλές και αποχαιρετιστήκαμε, αφού συμφωνήσαμε να συναντηθούμε ξανά μετά από μία εβδομάδα. Στην πρακτική μου, αυτό είναι το πρώτο κλινικό περιστατικό εξάρτησης από το Internet. Δυστυχώς, όπως φαίνεται, θα πρέπει να αναμένουμε και άλλες τέτοιου είδους περιπτώσεις στο μέλλον (σημ. το έργο του Αβντέεφ γράφτηκε τη δεκαετία του 1990).

(Συνεχίζεται)