Αδελφοί μου, υιοί και θυγατέρες του Πατέρα μας του Ουρανίου, η δεύτερη Κυριακή πριν από τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή ονομάζεται Κυριακή του Ασώτου Υιού. Αυτήν την παραβολή την είπε ο ίδιος ο Σωτήρας στους συγκεντρωμένους, και προλογίζεται με τα λόγια: «έγω ὑμῖν, χαρὰ γίνεται ἐνώπιον τῶν ἀγγέλων τοῦ Θεοῦ ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι» (Λουκ. 15:10). Πλησιάζει ο καιρός της μετανοίας, και ο Ουράνιος Πατέρας μας διαβεβαιώνει ότι για τον αμαρτωλό που συνειδητοποιεί την άθλια κατάστασή του και ζητεί το έλεος του Θεού με μετάνοια, «εὐφρανθῶμεν, ὅτι οὗτος ὁ υἱός μου νεκρὸς ἦν καὶ ἀνέζησε, καὶ ἀπολωλὼς ἦν καὶ εὑρέθη» (Λουκ. 15:24, 32). Η αμαρτία είναι θάνατος. Η μετάνοια είναι επιστροφή στη ζωή. Ας εμποτιστούμε με αυτήν την αλήθεια, ώστε η νηστεία να γίνει για εμάς καιρός θεραπείας της ψυχής, και να χαρεί ο Κύριος για εμάς τους αμαρτωλούς που μετανοούμε.
Και εγώ θα σας έλεγα ότι η παραβολή του Ασώτου Υιού είναι παραβολή της Αγάπης, της ανερμήνευτης και απεριόριστης Αγάπης του Ουρανίου Πατέρα προς εμάς, τα αμαρτωλά και άσωτα παιδιά Του. Έχοντας λάβει με το βάπτισμα τον αρραβώνα της σωτηρίας και υιοθετηθεί από τον Θεό, δεν είμαστε πλέον δούλοι ούτε μισθωτοί, αλλά υιοί και θυγατέρες – κληρονόμοι της Βασιλείας του Ουρανίου Πατέρα μας. Η Αγάπη του Πατέρα μας περιβάλλει· είναι θεία και παντοδύναμη – ελεεί, μακροθυμεί και, το κυριότερο, ποτέ δεν εκλείπει. Έχει τη δύναμη να μας καλέσει ακόμη και από τα βάθη του άδη και να επιστρέψει την αξιοπρέπεια του υιού σε όλους όσοι προσπέφτουν με μετάνοια στον Πατέρα.
Ποιος δεν μπορεί να θυμηθεί στη ζωή του στιγμές κατά τις οποίες και εμείς, όπως ο άσωτος υιός, απορρίψαμε την Αγάπη του Θεού, ξεφεύγοντας προς την ελευθερία των παράλογων επιθυμιών και σχεδίων μας;
Ποιος, έχοντας λάβει την κληρονομιά των θείων χαρισμάτων – οξύ νου, ταλέντα – δεν τα ιδιοποιήθηκε, λησμονώντας τον Δωρητή και χρησιμοποιώντας τα δοσμένα όχι μόνο προς κακό του εαυτού του, αλλά συχνά και των άλλων;
Ποιος δέχθηκε τον Λόγο του Θεού ως πλήρη οδηγό της ζωής του, χωρίς να τον παραμορφώσει ή να τον απορρίψει εντελώς;
Και όμως ο Πατέρας περιμένει. Ο Πατέρας, στα χέρια του οποίου βρίσκεται η παντοδύναμη Πρόνοια για κάθε άνθρωπο, και ο οποίος με ένα μόνο νεύμα θα μπορούσε να επιστρέψει το πλανημένο παιδί στη λογική της Αλήθειας, υπομένει, δίνοντας την πολυπόθητη και απαιτημένη από τον υιό ελευθερία. Η Αγάπη του Πατέρα περιμένει μόνο την ανταπόκριση της αγάπης, χωρίς να μας στερεί την ελευθερία της επιλογής στη ζωή. Ο Πατέρας συνεχίζει να αγαπά και να περιμένει την επιστροφή μας.
Στην παραβολή υπάρχουν ο Πατέρας και οι δύο υιοί Του.
Ο πρεσβύτερος, που μεγάλωσε στον πατρικό οίκο, ακούει από τον Πατέρα: «Τέκνον, συ πάντοτε μετ’ ἐμοῦ εἶ, καὶ πάντα τὰ ἐμὰ σά ἐστιν» (Λουκ. 15:31).
Ο νεότερος, εκείνος που απαιτούσε ιδιαίτερη φροντίδα από τον Πατέρα, ο πιο αγαπητός. Και αυτός, ο νεότατος, μη κατανοώντας όλα τα αγαθά της ζωής υπό τη σκέπη της πατρικής αγάπης, μη γνωρίζοντας τις δυσκολίες και τα ρεύματα της θάλασσας του βίου, μη γνωρίζοντας τον εαυτό του, επιθύμησε την ελευθερία, για να ξεκινήσει το ταξίδι της ζωής χωρίς την αγαθή πατρική συμβουλή και επίβλεψη. Σκληρή είναι η αυθαίρετη καρδιά· δεν αισθάνεται τον πόνο που προκαλεί, λησμονεί κάθε αγαθό που δωρεάν της χαρίστηκε από την αγάπη. «Καὶ μετ’ οὐ πολλὰς ἡμέρας συναγαγὼν ἅπαντα ὁ νεώτερος υἱὸς ἀπεδήμησεν εἰς χώραν μακράν» (Λουκ. 15:13). Αλλά από το πρόσωπο του Θεού πού θα φύγουμε; (Ψαλμ. 138:7). Η Πρόνοια του Θεού βλέπει τον φυγά και, από οίκτο προς τον πλανημένο, επιτρέπει γι’ αυτόν σκληρά μαθήματα ζωής. Η κληρονομιά που έλαβε από τον Πατέρα γρήγορα χάνεται στη δίνη των πειρασμών· η μέθη της ελευθερίας και οι κολακείες των φίλων που αγαπούν το συμφέρον σκοτίζουν τον νου, και μια φανταστική ευτυχία ζαλίζει το κεφάλι. Και η αμαρτία, ανεπαίσθητα αλλά εξουσιαστικά, αρχίζει το φοβερό καταστροφικό της έργο. Και να, ο νεότερος γίνεται πλέον πλήρως δούλος της αμαρτίας: «διεσκόρπισε τὴν οὐσίαν αὐτοῦ ζῶν ἀσώτως». Με την αμαρτία εισέρχεται στη ζωή η ερήμωση· το σώμα υποφέρει, η ψυχή λιμοκτονεί. Το σκοτάδι της μοναξιάς και η καταθλιπτική σιωπή βασιλεύουν εκεί όπου πριν έσφυζε η διασκέδαση. Οι φίλοι τον εγκατέλειψαν· δεν υπάρχει ούτε βοηθός ούτε συμπονετικός. Η φτώχεια εγκαθίσταται στα θλιβερά της δικαιώματα, σβήνοντας και τη μνήμη της παλιάς αφθονίας. «Δαπανήσαντος δὲ αὐτοῦ πάντα, ἐγένετο λιμὸς ἰσχυρὸς ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ… καὶ αὐτὸς ἤρξατο ὑστερεῖσθαι» (Λουκ. 15:14). Φρικτή κατάσταση για έναν καλομαθημένο ηδονιστή. Η κτηνώδης κατάσταση της ψυχής τον κατεβάζει στη συντροφιά των χοίρων, και «ἐπεθύμει χορτασθῆναι ἐκ τῶν κερατίων ὧν ἤσθιον οἱ χοῖροι» (Λουκ. 15:16), αλλά ούτε και αυτό του δίνεται. Η Πρόνοια του Θεού είναι αμείλικτη. Και οι γύρω του είναι μόνο όργανα της εξουσίας της.
Έτσι ο φιλάνθρωπος Κύριος, που δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, με διάφορους δρόμους και πολυποίκιλους τρόπους κάνει αισθητή την παρουσία Του και καλεί σε μετάνοια.
Φοβερή στιγμή βιώνει η ψυχή του πεσμένου. Θα μπορέσει άραγε να θυμηθεί την πατρική αγάπη ή θα ακολουθήσει τον εχθρό μέχρι τέλους, πληρώνοντας με την αθάνατη ψυχή του για τις αμαρτίες του;
Σκέψεις – σκέψεις. Η κατανόηση όλων όσων συνέβησαν αποκαλύπτει όλη τη δυσωδία της αμαρτίας· η ανάμνηση των φωτεινών απαρχών της ζωής κάτω από την πατρική στέγη αναγεννά τους ελέγχους της συνείδησης και αλλάζει τον αμαρτωλό τρόπο σκέψης. Η ψυχή ζωντανεύει μέσα σε δυνατό αγώνα, σε θλίψη και πόνο πνεύματος. «Εἰς ἑαυτὸν δὲ ἐλθών» (Λουκ. 15:17) – σταδιακά κατάλαβε τα πάντα, και συντελέστηκε βαθιά μεταμόρφωση της ψυχής του αμαρτωλού, η αναγέννησή της για νέα ζωή. Η μετάνοια συνέτριψε μέσα του τη φιλαυτία, την υπερηφάνεια και την ψεύτικη ντροπή, και στην ταπεινή καρδιά γεννήθηκε η απόφαση να ζητήσει έλεος: «Καὶ ἀναστὰς ἦλθεν πρὸς τὸν πατέρα αὐτοῦ» (Λουκ. 15:20).
Πόσα παραδείγματα μας δίνει το Άγιο Ευαγγέλιο, όταν τη στιγμή της μετάνοιας και της ανοιχτής σύγκρουσης ανάμεσα στο καλό και το κακό, μόνο η θέληση του αμαρτωλού κάνει την τελική επιλογή. Ο Θεός με τον διάβολο αγωνίζεται, και το πεδίο της μάχης είναι η ανθρώπινη καρδιά. Μόνο ως απάντηση στην πίστη και την εμπιστοσύνη του ίδιου του αμαρτωλού ο Θεός θα επιτελέσει το θαύμα. Ο Κύριος περιμένει.
Ο Ιούδας, που πούλησε τον Κύριο και πρόδωσε αθώο αίμα, μετανόησε. Και αυτό ήταν το τελευταίο κάλεσμα της θείας αγάπης προς αυτόν. Αλλά ο εχθρός άρπαξε τη μετάνοιά του μέσω της απελπισίας, και εκείνος «ἀπελθὼν ἀπήγξατο» (Ματθ. 27:5).
Ο Απόστολος Πέτρος, που είχε ομολογήσει τον Χριστό Υιό του Θεού, αρνήθηκε τον Κύριο· όμως το πράο βλέμμα του θείου Πάσχοντος διαπέρασε την καρδιά του, και εκείνος «ἐξελθὼν ἔκλαυσε πικρῶς» (Λουκ. 22:62· Ματθ. 26:75). Η συντριβή για την αμαρτία, η πίστη, η ελπίδα και η αγάπη του επέστρεψαν την αξιοπρέπεια του Αποστόλου του Χριστού.
Και σε εμάς, όπως άλλοτε στον Πέτρο, στις στιγμές της μετανοίας μας για τις πτώσεις, ακούγεται η φωνή του Σωτήρα: «ἀγαπᾷς με;» (Ιω. 21:15). Σε αυτές τις καθοριστικές πνευματικές στιγμές ο Κύριος δεν περιμένει από εμάς εξωτερική τήρηση του Νόμου, αλλά καρδιά ικανή να ανταποκριθεί με αγάπη στην ανερμήνευτη και απεριόριστη αγάπη του Θεού. Ο Θεός είναι πάντοτε κοντά στον άνθρωπο· όμως ο άνθρωπος δεν είναι πάντοτε κοντά στον Θεό.
Ο αμαρτωλός είναι ακόμη μακριά, αλλά αργά, ήδη όμως με πρόθεση μετανοίας, πλησιάζει. «Καὶ εἶδεν αὐτὸν ὁ πατὴρ αὐτοῦ… καὶ ἐσπλαγχνίσθη, καὶ δραμὼν ἐπέπεσεν ἐπὶ τὸν τράχηλον αὐτοῦ καὶ κατεφίλησεν αὐτόν» (Λουκ. 15:20). Η καρδιά του Πατέρα δεν κρίνει αν ο επιστρέφων έχει δίκιο ή άδικο· είναι υιός, είναι αγαπητός. Ήταν νεκρός και ανασταίνεται, ήταν χαμένος και επιστρέφει. Η Αγάπη είναι ανώτερη από τον νόμο, ανώτερη από τη νομική δικαιοσύνη· η Αγάπη ελκύει, δεν απωθεί. Και η καρδιά και η ψυχή του ανθρώπου είναι ευαίσθητες· οι πληγές της ψυχής πονάνε όσο και οι πληγές του σώματος. Η υποδοχή του Πατέρα είναι έλαιο για την πονεμένη ψυχή· ενισχύει τις προθέσεις και την απόφαση του υιού για μετάνοια. Την βαθιά, μετανοημένη κραυγή της πεσμένης αλλά ελπίζουσας στη συγχώρηση ψυχής, την κραυγή της αληθινής ταπεινώσεως και της υιικής αφοσιώσεως, την ακούει ο Πατέρας: «Πάτερ, ἥμαρτον εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ἐνώπιόν σου, καὶ οὐκέτι εἰμὶ ἄξιος κληθῆναι υἱός σου· ποίησόν με ὡς ἕνα τῶν μισθίων σου» (Λουκ. 15:18–19). Και το πατρικό φίλημα και η πανηγυρική χαρά ήταν η απάντησή Του. Και αμέσως ο Πατέρας αποκαθιστά τον αμαρτωλό σε όλα τα δικαιώματα του υιού – του κληρονόμου.
«Ἐξενέγκατε τὴν στολὴν τὴν πρώτην καὶ ἐνδύσατε αὐτόν, καὶ δότε δακτύλιον εἰς τὴν χεῖρα αὐτοῦ καὶ ὑποδήματα εἰς τοὺς πόδας· καὶ φέροντες τὸν μόσχον τὸν σιτευτόν, θύσατε· καὶ φαγόντες εὐφρανθῶμεν· ὅτι οὗτος ὁ υἱός μου νεκρὸς ἦν καὶ ἀνέζησε, καὶ ἀπολωλὼς ἦν καὶ εὑρέθη. Καὶ ἤρξαντο εὐφραίνεσθαι» (Λουκ. 15:22–24). Η νίκη της ζωής επί του θανάτου εισήλθε στον οίκο μέσω της μετανοίας.
«Οὕτως, λέγω ὑμῖν, χαρὰ γίνεται ἐνώπιον τῶν Ἀγγέλων τοῦ Θεοῦ ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι» (Λουκ. 15:10) – ας φυλάξουμε λοιπόν στην καρδιά μας, αγαπητοί μου, την αλήθεια του λόγου του Θεού, ώστε να χαιρόμαστε και εμείς μαζί με τους Αγγέλους για τον εαυτό μας.
Ας θυμόμαστε πάντοτε ότι δεν υπάρχει αμαρτία που να νικά το έλεος και τη φιλανθρωπία του Θεού. Γι’ αυτό, ό,τι κι αν μας συμβεί, όσο κι αν αμαρτήσουμε, όσο κι αν παρασυρθούμε από τις εχθρικές παγίδες της ζωής, ας μη απελπιστούμε ποτέ για το έλεος του Θεού, αλλά με πίστη, ελπίδα και μετάνοια ας επιστρέφουμε στον Ουράνιο Πατέρα μας, γνωρίζοντας ότι το έλεός Του μας περιμένει και η αγάπη Του δεν θα αργήσει να βγει σε συνάντησή μας, να μας δεχθεί στις Πατρικές Του αγκάλες, να πλύνει τις αμαρτωλές μας πληγές και να θεραπεύσει τις ασθένειες, ώστε η ζωή να κατοικεί μέσα μας αιώνια.
«Ἀγκάλας πατρικάς, διανοῖξαί μοι σπεῦσον, ἀσώτως τὸν ἐμόν, κατηνάλωσα βίον, εἰς πλοῦτον ἀδαπάνητον, ἀφορῶν τοῦ ἐλέους Σου. Νῦν πτωχεύουσαν, μὴ ὑπερίδῃς καρδίαν· σοὶ γὰρ Κύριε, ἐν κατανύξει κραυγάζω. Ἥμαρτον, σῶσόν με» (Κάθισμα). Αμήν.
ΠΗΓΗ: архимандрит Иоанн (Крестьянкин), Проповеди Великий пост и приготовление к нему
