Αρχιεπίσκοπος Συρακουσών και Τριάδος Αβέρκιος (+1976): Απαντήσεις σε απορίες

Το 1958 το περιοδικό της Ρωσικής διασποράς στις Η.Π.Α. "Ορθόδοξη Ρωσία" (Православной Руси) εκγιανίασε μία στήλη με τίτλο "Ερωτήσεις και απαντήσεις", την οποία επιμελούνταν ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Αβέρκιος. Απαντήθηκαν συνολικά 218 ερωτήματα εκ των οποίων μεταφράζω και δημοσιεύω ελάχιστα ενδεικτικά εις μνήμη του μεγάλου αυτού Πατέρα.

ΕΡΩΤΗΣΗ 6: Είναι νόμιμο να επιτρέπεται σε ιερέα της Αγγλικανικής Εκκλησίας, με πλήρη την ιερατική του αμφίεση, να παρίσταται εντός του Ιερού Βήματος κατά την τέλεση της Πασχαλινής Θείας Λειτουργίας, και είναι φυσιολογικό φαινόμενο το να προσέρχονται οι Ορθόδοξοι πιστοί μας σε αυτόν για να λάβουν ευλογία;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Απολύτως παράνομο. Σύμφωνα με τους Κανόνες, απαγορεύεται η είσοδος στο Ιερό Βήμα ακόμη και σε Ορθόδοξους Χριστιανούς που δεν φέρουν τον βαθμό του κληρικού· πόσο μάλλον είναι απαράδεκτη η είσοδος στο Ιερό Βήμα προσώπων που δεν ανήκουν στην Ορθόδοξη Εκκλησία.

***

ΕΡΩΤΗΣΗ 83: Λόγω της αδυναμίας συγκρότησης μιας καλής χορωδίας από τα μέλη της ενορίας (είτε λόγω του μικρού αριθμού των ενοριτών, είτε λόγω έλλειψης καλών φωνών ή άλλων αιτιών), αναζητούνται άτομα με καλές φωνές μεταξύ του τοπικού ετερόδοξου πληθυσμού και προσκαλούνται να ψάλουν στην εκκλησιαστική χορωδία έναντι συγκεκριμένης χρηματικής αμοιβής. Επειδή τα άτομα αυτά δεν γνωρίζουν την εκκλησιαστική σλαβονική γλώσσα, γράφονται γι' αυτά ειδικές παρτιτούρες, κάτω από τις οποίες αναγράφονται με λατινικούς χαρακτήρες οι λέξεις των ύμνων, τις οποίες τα άτομα αυτά προφέρουν κατά τη διάρκεια της θείας λατρείας, ιδίως κατά τη Θεία Λειτουργία, χωρίς να κατανοούν τη σημασία τους. Είναι επιτρεπτό το φαινόμενο αυτό από την άποψη του εκκλησιαστικού τυπικού και των κανόνων;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Οι Κανόνες δεν αναφέρουν τίποτα γι' αυτό, διότι την εποχή που θεσπίστηκαν, πρέπει να υποθέσουμε ότι κανείς δεν μπορούσε καν να φανταστεί ένα τόσο παράδοξο φαινόμενο, όπως το να ψάλλουν σε έναν ορθόδοξο χριστιανικό ναό πρόσωπα που δεν ανήκουν στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Το φαινόμενο αυτό είναι εντελώς αντικανονικό και μαρτυρεί μόνο την πλήρη απώλεια, στις μέρες μας, της σαφούς αντίληψης για το τι συνιστά η ορθόδοξη θεία λατρεία. Η ορθόδοξη λατρεία είναι μια κοινή προσευχή του κλήρου και των πιστών, στην οποία όλοι συμμετέχουν με τον πιο ζωντανό τρόπο «ενί στόματι και μια καρδία». Ποια συμμετοχή, λοιπόν, μπορούν να έχουν στην εκκλησιαστική μας προσευχή πρόσωπα που δεν ανήκουν στην Ορθόδοξη Εκκλησία μας; Σύμφωνα με τους Κανόνες, δεν μπορούν ούτε καν να παρίστανται στον ναό όταν τελείται το μέγα μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας. Είναι απαράδεκτο να θεωρείται η ψαλμωδία στον ναό ως κάποιου είδους θεατρική ή συναυλιακή παράσταση, που έχει ως σκοπό να τέρπει την ακοή των παρισταμένων. Είναι προσευχή, στην οποία όλοι πρέπει να συμμετέχουν συνειδητά, με σαφή κατανόηση των λέξεων, του νοήματος και της σημασίας αυτών που ψάλλονται και αυτών που συμβαίνουν εκείνη την ώρα στον ναό. Πώς είναι λοιπόν δυνατόν να επιτρέπεται να ψάλλουν στον ορθόδοξο ναό μας πρόσωπα εντελώς ξένα, αλλότρια προς την αγία μας Ορθοδοξία, τα οποία δεν καταλαβαίνουν καν τι ψάλλουν; Αυτό αποτελεί βεβήλωση της αγιότητας της λατρείας μας, στην οποία φτάνουν πολλοί στις μέρες μας σχεδόν ασυνείδητα, χωρίς να αναλογίζονται τι πράττουν, λόγω της απώλειας του ζωντανού εκκλησιαστικού φρονήματος.

***

ΕΡΩΤΗΣΗ 186: Στις 12 Δεκεμβρίου με το παλαιό ημερολόγιο –την ημέρα του Αγίου Σπυρίδωνος– που με το νέο ημερολόγιο είναι 25 Δεκεμβρίου – οι Έλληνες γιορτάζουν τα Χριστούγεννα και προσκαλούν τους ιερείς μας να συλλειτουργήσουν μαζί τους. Μπορούν οι ιερείς μας να αποδεχτούν μια τέτοια πρόσκληση;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Σε καμία περίπτωση δεν μπορούν. Η Εκκλησία μας δεν έχει αποδεχτεί το νέο ημερολόγιο, επομένως μια τέτοια συλλειτουργία είναι εντελώς άτοπη για τους ιερείς μας. Το νέο ημερολόγιο εισήχθη στους Έλληνες από τους εχθρούς της Αγίας Ορθοδοξίας με τον αναμφισβήτητο σκοπό να επιφέρει σύγχυση και διχασμό στις τάξεις των πιστών, πράγμα το οποίο και πέτυχαν. Μέχρι σήμερα, περίπου το ένα τρίτο του πληθυσμού της Ελλάδας δεν αποδέχεται το νέο ημερολόγιο, και εκεί, εξαιτίας αυτού του γεγονότος, διεξάγεται ένας σκληρός αγώνας για περισσότερα από 39 χρόνια. Η πλήρης αποδοχή του νέου ημερολογίου, μαζί με τον εορτασμό και του Πάσχα βάσει αυτού, θα αποτελούσε κατάφωρη παραβίαση του 7ου Κανόνα των Αγίων Αποστόλων, και η ελληνική εκκλησιαστική ιεραρχία δεν θα προχωρούσε σε αυτό. Ως εκ τούτου, επινοήθηκε μια «συμβιβαστική» μεταρρύθμιση – ο εορτασμός όλων των εορτών με το νέο ημερολόγιο, εκτός από την εορτή του Πάσχα, την οποία οι Έλληνες συνεχίζουν να γιορτάζουν με το παλαιό ημερολόγιο. Αυτό, φυσικά, δεν είναι παρά ένα έξυπνο «τέχνασμα» των εχθρών της Αγίας Ορθοδοξίας, σκοπός των οποίων είναι να διασαλεύσουν την ειρήνη και την ενότητα στην Ορθόδοξη Εκκλησία, μέσω της εισαγωγής κάθε είδους μοντερνιστικών μεταρρυθμίσεων «στο πνεύμα της εποχής», υπονομεύοντας έτσι το κύρος και τη ζωοποιό δύναμη της Αγίας Ορθοδοξίας.

***

ΕΡΩΤΗΣΗ 189: Μπορεί ένας Ρωμαιοκαθολικός να κοινωνεί, κατά τη δική του κρίση, και σε εμάς και στη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Σε καμία περίπτωση δεν μπορεί. Η μετάδοση των Αχράντων του Χριστού Μυστηρίων επιτρέπεται μόνο σε όποιον έχει προσχωρήσει συνειδητά στην Αγία Ορθόδοξη Εκκλησία. Τους ενήλικους Ρωμαιοκαθολικούς τους δεχόμαστε σύμφωνα με την τρίτη τάξη, δηλαδή μέσω της ιεράς εξομολογήσεως, της αποκήρυξης (λίβελλο) των πλανών της ρωμαιοκαθολικής ομολογίας και της κοινωνίας των Αχράντων του Χριστού Μυστηρίων. Μετά από αυτό, φυσικά, το πρόσωπο που προσχώρησε με αυτόν τον τρόπο στην Αγία Ορθοδοξία δεν μπορεί και δεν πρέπει πλέον να κοινωνεί πουθενά αλλού, παρά μόνο στην Αγία Ορθόδοξη Εκκλησία. Στα παιδιά που έχουν βαπτιστεί στον Ρωμαιοκαθολικισμό (έως 12 ετών), πρέπει προηγουμένως να τελεστεί επιπλέον και το Μυστήριο του Χρίσματος.

***

ΕΡΩΤΗΣΗ 200: Λόγω έλλειψης στοιχείων δεν μπορεί να προσδιοριστεί με ακρίβεια η ημέρα της Γεννήσεως του Χριστού. Ως εκ τούτου, θεωρώ ότι η εορτή των Χριστουγέννων μπορεί και πρέπει να μεταφερθεί στο νέο ημερολόγιο. Αυτό διότι όλοι οι Αμερικανοί την ημέρα των Χριστουγέννων πηγαίνουν στους ναούς τους, και η νέα γενιά μας, που έχει συνάψει μεικτούς γάμους (και αυτοί αποτελούν την πλειοψηφία), πηγαίνει επίσης εκεί. Εάν στους δικούς μας ναούς τελούνταν εκείνη την ημέρα χριστουγεννιάτικη Θεία Λατρεία, τότε θα πήγαιναν στον δικό μας ναό. Οι υποστηρικτές του παλαιού ημερολογίου επισημαίνουν ότι «έτσι παραβιάζεται η διάρκεια της νηστείας των Χριστουγέννων», ωστόσο η πλειοψηφία εξ αυτών υποδέχεται το νέο έτος με το νέο ημερολόγιο και μάλιστα όχι σε νηστίσιμο τραπέζι. Από προσωπική εμπειρία γνωρίζω ότι αν τα Χριστούγεννα συμπίπτουν με εργάσιμη ημέρα, δεν είναι πάντα εφικτό να πάρει κανείς άδεια από την εργασία του. Εάν τα πρόσωπα που λαμβάνουν την αμερικανική υπηκοότητα δεν υπολογίζουν τις αμερικανικές παραδόσεις, τότε προκαλούν την απορία των Αμερικανών και το δίκαιο ερώτημα: «Γιατί πήραν την υπηκοότητα;». Εξάλλου, σε εμάς το Δωδεκάορτο και οι πανηγυρικές εορτές μεταφέρονται σε άλλες ημέρες κατά την κρίση του προϊσταμένου (του ναού), κάτι που δεν προβλέπεται από το Τυπικό, αλλά επιβάλλεται από τη ζωτική ανάγκη, προκειμένου οι πιστοί να μπορούν να προσευχηθούν προς τιμήν των ορθόδοξων εορτών τους, συμπεριλαμβανομένων και των Χριστουγέννων με το νέο ημερολόγιο.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Πράγματι, λόγω έλλειψης στοιχείων δεν μπορεί να προσδιοριστεί με ακρίβεια η ημέρα της Γεννήσεως του Χριστού. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μπορεί κανείς να γιορτάζει την ημέρα των Χριστουγέννων όποτε του αρέσει: η ημέρα των Χριστουγέννων πρέπει να εορταστεί τότε που έχει οριστεί από την Αγία μας Ορθόδοξη Εκκλησία -στις 25 Δεκεμβρίου σύμφωνα με το ορθόδοξο ημερολόγιό μας. Ολόκληρη η λειτουργική δομή της Αγίας μας Ορθόδοξης Εκκλησίας αποτελεί ένα αυστηρό, αρμονικό σύνολο, όπου όλα έχουν τη θέση τους και όπου δεν υπάρχει χώρος για αυθαιρεσίες, διότι τότε θα προκληθεί σύγχυση και αταξία που θα διασαλεύσει αυτή την αυστηρή αρμονία. Συγκεκριμένα, η ημέρα των Χριστουγέννων είναι στενά συνδεδεμένη με τη σαρανταήμερη νηστεία που προηγείται αυτής, με τους ειδικούς εορτασμούς και τις μνήμες μιας σειράς ημερών που προπορεύονται, με τις ημέρες των λεγόμενων «Προεορτίων» των Χριστουγέννων κ.λπ. Όλα αυτά θα διαταραχθούν εάν εισαχθεί ο εορτασμός των Χριστουγέννων με το νέο ημερολόγιο: αντί για την εύτακτη δομή θα προκύψει ένα απαράδεκτο χάος. Οι αληθινοί Ορθόδοξοι Χριστιανοί δεν πρόκειται να υποδεχτούν το Νέο Έτος με το νέο ημερολόγιο, και μάλιστα «σε μη νηστίσιμο τραπέζι»· αυτό όμως δεν μπορεί να απαγορευτεί σε όσους είναι ξένοι προς το πνεύμα της Αγίας τους Ορθόδοξης πίστης και δεν τιμούν τις παραδόσεις και τους θεσμούς της. Η απόκτηση της αμερικανικής υπηκοότητας (ορθότερα – «ιθαγένειας») δεν μας υποχρεώνει να απαρνηθούμε την Αγία μας Ορθόδοξη πίστη, ούτε τα έθιμα και τις παραδόσεις της. Και οι μωαμεθανοί, και οι ειδωλολάτρες, και ιδιαίτερα οι Εβραίοι απολαμβάνουν εδώ πλήρη ελευθερία και το δικαίωμα να ομολογούν την πίστη τους και να γιορτάζουν τις εορτές τους, σύμφωνα με τα δικά τους έθιμα και παραδόσεις, και κανείς δεν τολμά να τους κατηγορήσει γι' αυτό για οποιαδήποτε «έλλειψη νομιμοφροσύνης» προς την Αμερική. Ως εκ τούτου, είναι περισσότερο από παράδοξο να εξαναγκάζονται οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί να υιοθετήσουν τα έθιμα και τις παραδόσεις των ετεροδόξων Αμερικανών. Μας είναι γνωστό ότι οι συνετοί Αμερικανοί εργοδότες, αντιθέτως, επιτρέπουν με μεγάλη προθυμία στους υπαλλήλους τους να πηγαίνουν στην εκκλησία κατά τις μεγάλες εορτές, ανάλογα με την πίστη που ομολογούν. Εξαιρέσεις, φυσικά, είναι πάντα πιθανές. Το ότι σε εμάς το Δωδεκάορτο και οι πανηγυρικές εορτές δήθεν «μεταφέρονται σε άλλες ημέρες, κατά την κρίση του προϊσταμένου», δεν ανταποκρίνεται καθόλου στην πραγματικότητα: τόσο το Δωδεκάορτο όσο και οι πανηγυρικές εορτές εορτάζονται στον καιρό τους, όταν αυτό ορίζεται από το εκκλησιαστικό τυπικό, αλλά επιπλέον ορισμένοι πατέρες προϊστάμενοι την πλησιέστερη Κυριακή διοργανώνουν έναν ακόμη ειδικό πάνδημο εορτασμό της πανηγύρεως, προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα να συμμετάσχει σε αυτόν ο μεγαλύτερος δυνατός αριθμός πιστών, οι οποίοι δεν μπορούν να παρευρεθούν στον ναό την ίδια την ημέρα της εορτής. Αυτό εσφαλμένα αποκαλείται μεταφορά της εορτής, διότι αυτή δεν μπορεί να μεταφερθεί και δεν μεταφέρεται. Σε μια ξένη χώρα και υπό δυσμενείς συνθήκες, οφείλουμε ακόμη περισσότερο από ότι στη Ρωσία να είμαστε Ομολογητές της Π΄σιτεώς μας και να μην αφομοιωνόμαστε από το περιβάλλον που μας περιστοιχίζει, πράγμα που είναι εντελώς ανάξιο της ιδιότητας του αληθινού Χριστιανού. Ειδαλλιώς, τι θα απογίνουμε αν μας επιβάλουν τη νέα, κοινή για όλους πίστη, η οποία προπαγανδίζεται τόσο έντονα στις μέρες μας; Η αποδοχή μιας καινοτομίας συνεπάγεται αναπόφευκτα και την αποδοχή άλλων καινοτομιών, και σταδιακά κλονίζονται όλα τα θεμέλια της πίστης. Αυτός είναι ο δρόμος της Αποστασίας, ο οποίος πάντα ξεκινά δήθεν από κάτι "μικρό" - φαινομενικά ασήμαντο - και στη συνέχεια, προχωρώντας σταδιακά, περνά σε όλο και μεγαλύτερα πράγματα, μέχρι που, τελικά, χάνεται και η ίδια η ουσία της Πίστης -εξατμίζεται το πνεύμα της, και το "άλας", κατά την έκφραση του Σωτήρος Χριστού, "μωραίνεται" (Ματθ. ε΄ 13). Η σωτηρία μας βρίσκεται στο να κρατάμε γερά τα ημέτερα. Και αυτό δεν προκαλεί απορία, αλλά - αντιθέτως - τον σεβασμό των ξένων προς εμάς.

***

ΕΡΩΤΗΣΗ 213: Ο Χριστιανός που προετοιμάζεται για τη Θεία Κοινωνία των Αχράντων Μυστηρίων του Χριστού οφείλει, σύμφωνα με τη θεσμοθέτηση της Εκκλησίας, να τηρεί αυστηρή νηστεία χωρίς λάδι για 3–5 ημέρες. Όμως, αν στα μοναστήρια, με την άδεια του πνευματικού πατρός, προετοιμάζονται για τη θεία κοινωνία κάθε Σάββατο και σε όλες τις μεγάλες εορτές, είναι απαραίτητο να τηρείται κάθε φορά μια τέτοια αυστηρή νηστεία 3 ημερών χωρίς λάδι πριν από τη θεία κοινωνία; Και αν συμπίπτουν κατά το διάστημα αυτό μεγάλες εορτές ή ημέρες με πολυέλεο, πρέπει, χάριν των Θείων Μυστηρίων, να παραβιάζονται οι κανόνες της Εκκλησίας σχετικά με την κατάλυση τροφής αυτές τις ημέρες, ή να τρώει κανείς χωρίς δισταγμό φαγητό με λάδι; Είναι σαφές ότι το ζήτημα δεν βρίσκεται στο λάδι, αλλά στη δέουσα εσωτερική προετοιμασία του εαυτού μας για την υποδοχή των Θείων Μυστηρίων του Χριστού. Αλλά τι πρέπει να γίνει; Πώς πρέπει να ενεργεί ένας κληρικός που τελεί τη Θεία Λειτουργία καθημερινά, ή ένας λαϊκός που προετοιμάζεται για τη θεία κοινωνία κάθε Σάββατο ή Κυριακή.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Και σε αυτή την ερώτηση απαντήσατε ήδη και ο ίδιος. Φυσικά, το ζήτημα δεν βρίσκεται στο λάδι, αλλά ακριβώς στην εσωτερική, συγκεντρωμένη προετοιμασία του εαυτού μας, στην προσευχητική και μετανοητική διάθεση, ενώ η νηστεία, με την έννοια της σωματικής εγκράτειας, ορίζεται μόνο ως βοήθημα για αυτό. Από τους ιερείς που τελούν τη Θεία Λειτουργία καθημερινά δεν απαιτείται καθόλου από τους κανόνες της Εκκλησίας μια τέτοια αυστηρή νηστεία, όπως επίσης και από τους λαϊκούς, κατά τις περιόδους του έτους που δεν υπάρχει νηστεία, αλλά αντίθετα επιτρέπεται η κατάλυση κάθε τροφής. Γενικά, ο καθορισμός της νηστείας πριν από τη Θεία Κοινωνία των Αχράντων Μυστηρίων του Χριστού και ο βαθμός της αυστηρότητάς της εξαρτώνται εξολοκλήρου από τον πνευματικό του κάθε συγκεκριμένου προσώπου, από τον οποίο και πρέπει να ζητά κανείς συμβουλή και ευλογία.

Ένα σύγχρονο θαύμα της Αγίας Μαρίνας

Ως γνωστόν πολλά είναι τα γνωστά, και ακόμη περισσότερα τα άγνωστα, θαύματα, που επιτελούν οι θαυματουργοί Άγιοι. Ένα από αυτά μου έγινε γνωστό σχετικά πρόσφατα και το μοιράζομαι με αφορμή την μνήμη της Αγίας Μαρίνας.

Στην Καλλιθέα Αττικής ζούσε μία ηλικιωμένη, η κυρία Μαρία. Όταν ήταν πολύ μικρή έχασε τον πατέρα της και επειδή η μητέρα της ήταν πολύ νέα, την πίεζαν να ξαναπαντρευτεί. Την προξένευσαν με κάποιον μεγαλύτερό της, ο οποίος όμως αποδείχθηκε πάρα πολύ κακός και πονηρός άνθρωπος. Η συμπεριφορά του απέναντι στη μητέρα της ήταν τόσο άσχημη, που κυριολεκτικά την αρρώστησε. Έφθασε μάλιστα στο σημείο να κοντεύει να πεθάνει. Όσο ήταν ετοιμοθάνατη, ο πονηρός αυτός άνθρωπος πλησίαζε την περίπου δεκαπεντάχρονη τότε Μαρία και της έλεγε με πονηρό νόημα: "τώρα που θα πεθάνει η μάνα σου, θα μείνουμε τα δυό μας"...

Η μικρή έντρομη αναζήτησε μία εκκλησία για να προσευχηθεί και βλέποντας μία εικόνα της Αγίας Μαρίνας ζήτησε με θέρμη από την Αγία να την γλυτώσει από την επικείμενη απειλή.

Λίγο μετά, ο πονηρός πατριός σκόνταψε ξαφνικά σε ένα μικρό σκαλοπατάκι ύψους 10 εκατοστών, παραπάτησε και πέφτοντας έσπασε το κεφάλι του! Επιπλέον, ως εκ θαύματος, και η μητέρα της Μαρίας ανάρρωσε και έζησε για πολλά χρόνια ακόμη μετά τον θάνατο του αθλίου εκείνου ανδρός.  

Η ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΛΑΟΥ - ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΚΙΕΒΟΥ ΚΑΙ ΓΑΛΙΚΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΧΡΑΠΟΒΙΤΣΚΙ (+1936)

ΕΠΙ ΤΗ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΕΙ 90 ΕΤΩΝ ΑΠΟ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΟΥ

Ο μακαριστός Μητροπολίτης Αντώνιος στην Ι. Μ. Αγ. Παντελεήμονος Αγίου Όρους (4-9-1920)

Ὁμιλία ῥηθεῖσα ἐν τῷ Μητροπολιτικῷ ναῷ Ἀθηνῶν τῇ 5 Ἀπριλίου 1920

Σήμερον ἡ ἁγία Ἐκκλησία ὑπομιμνήσκει ἐκεῖνο τὸ γεγονὸς τοῦ ἐπιγείου βίου τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καθ' ὃ στόμα ἀνθρώπου ὠνόμασεν αὐτόν, τὸ πρῶτον, Θεόν. Διὰ τοιαύτην ὁμολογίαν ὁ ἅγιος Ἀπόστολος Θωμᾶς ποικιλαχῶς γεραίρεται σήμερον ἐν τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς ὕμνοις, διότι ἡ πίστις εἰς τὴν Θεότητα τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ εἶναι τὸ κύριον δόγμα τοῦ Χριστιανισμοῦ, ἐν τῇ ἐννοίᾳ δὲ ταύτῃ δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι κατὰ τὴν ἡμέραν τοῦ Ἀντιπάσχα πανηγυρίζεται ἡ ἀρχὴ τῆς Χριστιανικῆς πίστεως μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων.

Πάντες γινώσκουσιν, ὅτι μέχρι τοῦ Χριστοῦ τὴν ἀληθῆ πίστιν εἶχεν ὁ Ἰουδαϊκὸς λαός, ἀλλ' αὐτὸς διαρκῶς ἀπεμακρύνετο ἀπ' αὐτῆς καὶ προέδιδε τὸν Κύριον αὑτοῦ, παρασυρόμενος ὑπὸ τῆς εἰδωλολατρείας τῶν γειτόνων λαῶν, ἑλκυόντων αὐτὸν πρὸς ἑαυτοὺς διὰ τῆς ὑπεροχῆς τοῦ πολιτισμοῦ, παρὰ τὴν ἐσωτερικὴν αὐτῶν κατάπτωσιν καὶ τὴν ἠθικὴν ταπείνωσιν. Τοῦτο δὲν ἠδύνατο νὰ παρατηρήσῃ ὁ Ἰσραήλ, ὡς δὲν ἠδύνατο νὰ ἐκτιμήσῃ τὴν κολοσσιαίαν αὑτοῦ ἠθικὴν ὑπεροχὴν ἐπὶ τῶν γειτόνων, πρὶν ἢ ὁ Κύριος τιμωρήσῃ αὐτὸν διὰ τῆς βαρείας ἑβδομηκονταετοῦς αἰχμαλωσίας παρὰ τοῖς ἐθνικοῖς, μεθ' ἣν ὁ Ἰσραὴλ κατέστη ἀπρόσβλητος ἀπὸ τοῦ προηγουμένου πειρασμοῦ. Δυστυχῶς ὅμως παρεδόθη εἰς τὴν ἀντίθετον ἀκρότητα καὶ μέχρι τοσούτου κατελήφθη ὑπὸ βαθείας περιφρονήσεως καὶ ὑπὸ μίσους πρὸς τοὺς λοιποὺς λαούς, ὥστε δὲν ἠδυνήθη ν' ἀναγνωρίσῃ τὸν πρὸ πολλοῦ ἀναμενόμενον Μεσσίαν, κομίσαντα τὸ κήρυγμα τῆς συνδιαλλαγῆς πάντων τῶν ἀνθρώπων καὶ τῶν λαῶν, ἀλλ' ἀπέκρουσεν αὐτόν, ἀποκρουσθεὶς καὶ ὁ ἴδιος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἐξεπληρώθησαν δὲ οἱ λόγοι τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ «ἀρθήσεται ἀφ' ὑμῶν ἡ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς» (Ματθ. 21,43).

Ποία δὲ γλῶσσα, ποῖος λαὸς ἀπέκτησε τὴν Βασιλείαν τοῦ Θεοῦ κατὰ τοὺς λόγους τούτους; Πολλοί, παρὰ πολλοὶ λαοί, ἀλλά, κατ' ἐξοχήν, ὁ Ἑλληνικός λαός, ἐν τῇ γλώσσῃ τοῦ ὁποίου ηὐδόκησε τὸ Ἅγιον Πνεῦμα νὰ γραφῶσι διὰ τῶν χειρῶν τῶν Ἀποστόλων τὰ Εὐαγγέλια καὶ γενικῶς πάντα τὰ βιβλία τῆς Κ. Διαθήκης, ὡσαύτως οἱ κανόνες τῶν ἁγίων Ἀποστόλων, καὶ διὰ τῶν χειρῶν τῶν Πατέρων αἱ θεόπνευστοι διατάξεις τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων. Κατὰ τὸν παλαιὸν Ἰσραὴλ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, πρὸς ἐνίσχυσιν ἐν τῇ πίστει, ἐδοκίμασεν αἰχμαλωσίαν καὶ κατάκτησιν παρὰ τῶν ἐχθρῶν τοῦ Χριστοῦ, ὄχι δὲ μόνον ἐπὶ 70 ἀλλ' ἐπὶ 500 καὶ 600 καὶ ἔν τισι τμήμασιν αὐτοῦ πλέον τῶν 1000 ἐτῶν. Κατὰ τοὺς αἰῶνας ἐκείνους τῶν βασάνων ὁ λαὸς ἐνισχυθὴς ἐν τῇ χριστιανικῇ πίστει καὶ ἐν τῇ χριστιανικῇ ὑπομονῇ, ἀπέδειξεν ἑαυτὸν ἄξιον πρωτότοκον τῆς χριστιανικῆς Ἐκκλησίας καὶ βεβαίως πληρέστατα ἄξιον οὐ μόνον τῆς ἐλευθερίας ἐκείνης καὶ τῆς δόξης, ἣν ἔλαβεν ἐν τῷ παρόντι χρόνῳ, ἀλλὰ καὶ ἄξιον ὅπως ἀποκαταστήσῃ αὖθις τὴν παλαιὰν Βυζαντινὴν Αὐτοκρατορίαν μετὰ πρωτευούσης τῆς Κωνσταντινουπόλεως, καὶ μετὰ Πατριαρχικῆς καθέδρας ἐν τῇ Ἁγίᾳ Σοφίᾳ.

Ἀλλὰ καθ' ὃν χρόνον πρὸ τοῦ Ἑλληνισμοῦ διαπλοῦνται εὐχάριστοι καὶ λαμπραὶ εἰκόνες, δὲν πρέπει νὰ κλείῃ οὗτος τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ πρὸ τῶν κινδύνων ἐκείνων, οἵτινες ἵστανται πρὸ αὐτοῦ ἐν τῇ νέᾳ αὑτοῦ καὶ ἐνδόξῳ θέσει. Εἶναι οἱ ἴδιοι ἐκεῖνοι κίνδυνοι ὑπὸ τοὺς ὁποίους ὑπεβλήθη ὁ παλαιὸς Ἰσραὴλ πρὸ τῆς αἰχμαλωσίας αὐτοῦ. Διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν προκύπτουσιν οἱ κίνδυνοι οὗτοι μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν ἀπὸ τῆς μωαμεθανικῆς αἰχμαλωσίας.

Οἱ Ἕλληνες νῦν εἰσέρχονται εἰς ἐπικοινωνίαν πρὸς τοὺς Εὐρωπαϊκοὺς λαούς, μᾶλλον πεπολιτισμένους, ἀλλ' ἀπωλέσαντας τὸ πλήρωμα τῶν χριστιανικῶν ἀληθειῶν καὶ ἐκπεσόντας ἐκ τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ. Οἱ Ἕλληνες δανείζονται καὶ θὰ δανείζωνται ἀπ' αὐτῶν τεχνικὰς τελειότητας τοῦ ἐμπορίου, τῆς βιομηχανίας, τῆς γεωργίας καὶ ἄλλα. Ταῦτα πάντα εἶναι καλά, ἀλλὰ μὴ γένοιτο ὅπως οἱ ὀρθόδοξοι Ἕλληνες, κατὰ τοὺς παλαιούς Ἰουδαίους, ἐν μέσῳ τῆς προσλήψεως τῶν τελειοτήτων τούτων τῆς γηΐνης ὑπάρξεως παύσωσι νὰ ἐκτιμῶσιν ἢ νὰ λησμονήσωσι τὴν κολοσσιαίαν καὶ ἀσύγκριτον ὑπεροχήν, τὴν παρὰ Θεοῦ δοθεῖσαν αὐτοῖς, τ. ἔ. τὴν ἁγίαν πίστιν καὶ τὴν ὀρθόδοξον ἀρετήν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ δυτικὴ ζωὴ διακρίνεται τῆς ζωῆς τῶν ὀρθοδόξων λαῶν οὐχὶ μόνον κατά τινας βλάβας δογμάτων καὶ κανόνων. Οὐχί, διότι ἡ πτῶσις τῆς Δύσεως προὐχώρησε βαθύτερον. Τὰ κινητήρια νεῦρα τοῦ πολιτισμοῦ αὐτῆς ἔχουσι καθαρῶς εἰδωλολατρικὸν χαρακτῆρα· ἡ ζωὴ τῆς Δύσεως, αἱ ἔννοιαι καὶ αἱ τάσεις ὀλίγον διαφέρουσι τῶν τῆς ἀρχαίας εἰδωλολατρικῆς Ρώμης. Ἐκεῖ οὐ μόνον ἐλησμονήθη, ἀλλὰ καὶ τελείως κατηργήθη ἡ πρώτη καὶ κυριωτάτη ἐντολὴ τῆς Καινῆς Διαθήκης, ἡ ἐντολὴ τῆς ταπεινοφροσύνης, «Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ Βασιλεία τῶν οὐρανῶν». Ὡς ἐν τῇ ἀρχαίᾳ Ρώμῃ οὕτω καὶ ἐν τῇ συγχρόνῳ Δύσει ὁ ἁμαρτωλὸς ἐγωϊσμὸς τοῦ ἀνθρώπου προήχθη εἰς ἀρετὴν καὶ ἐδημιουργήθησαν ἀνόητοι συνδυασμοὶ ἀσυνδέτων λέξεων, ὡς «εὐγενὴς ὑπερηφάνεια», καὶ ἀλλ' ἡ Δύσις ἀρέσκεται νὰ ὁμιλῇ περὶ φιλανθρωπίας, ἀλλὰ καρδίαι πλήρεις ἐγωϊσμού εἶναι ἀνίκανοι πρὸς αὐτήν, φιλανθρωπία ψυχρὰ καὶ κενόδοξος δὲν συνενοῖ, ἀλλὰ διαιρεῖ καὶ χωρίζει τοὺς ἀνθρώπους.

Μέγα ἀτύχημα θὰ ἦτο διὰ τοὺς Ἕλληνας ἐὰν ἀρχίσωσιν οὐ μόνον νὰ παραλαμβάνωσιν ἐκ τῆς Δύσεως τηλέφωνα καὶ γραμμόφωνα ἀλλὰ καὶ νὰ προσοικειῶνται τὸ στυγνὸν ἐκεῖνο ἐγωϊστικὸν καὶ ὑπερήφανον πνεῦμα, ὑφ' οὗ οἱ λαοὶ τῆς Δύσεως χειραγωγοῦνται καὶ ἐν τῇ ἰδιωτικῇ καὶ ἐν τῇ κοινωνικῇ ζωῇ. Εἴθε νὰ μὴ συμβῇ τοιοῦτό τι. Εἴθε ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐν τῇ ἐλευθερίᾳ αὐτοῦ καὶ ἐν τῇ μελλούσῃ πολιτικῇ δόξῃ, νὰ διατηρήσῃ πάντας τοὺς θησαυροὺς τοῦ πνεύματος, οὓς δὲν κατεδαπάνησεν, ἀλλ' ἐπηύξησεν, ἐν ταῖς ἡμέραις τῶν θλίψεων καὶ ἐν τοῖς αἰῶσι τοῖς δουλείας, τὸν χριστιανικὸν ἐκεῖνον ἐνθουσιασμόν, τὴν τάσιν πρὸς τοὺς ἀγῶνας, τὴν εὐρύτητα ἐκείνην τῆς ψυχῆς, τὴν εὐαγγελικὴν συμπάθειαν πρὸς τοὺς πτωχοὺς καὶ ξένους, τὰς ἀρετὰς ἐκείνας, ἃς πάντοτε εἶχε καὶ ἃς δαψιλῶς ἐκδηλοῖ κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας πρὸς τοὺς Ρώσσους ἀδελφοὺς ἐν τῇ πίστει. Οὐχ ἧττον εἰς ταῦτα τὰ ἅγια προσόντα δὲν περιορίζεται ἡ ἱερὰ ἀποστολή, ἣν ἀνέθηκεν εἰς τοὺς Ἕλληνας ἡ θεία Πρόνοια.

Τί ἐννοῶ ὑπὸ τὰς τελευταίας ταύτας λέξεις; Ἰδού τι. Αὔριον, 6 Ἀπριλίου, εἶναι ἡ μνήμη δύο μεγάλων Ἑλλήνων ζηλωτῶν ἐκτελεστῶν τῆς εἰρημένης ἀποστολῆς τοῦ μεγάλου Ἔθνους, ἡ μνήμη τοῦ ἰσαποστόλου Μεθοδίου, διδασκάλου τῶν Σλαύων καὶ Χαζάρων καὶ τοῦ συγχρόνου αὐτοῦ, τοῦ μακαρίου Φωτίου, Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου. Μιμούμενος τοὺς δύο τούτους μεγάλους ἄνδρας ἐν τῷ φωτισμῷ πάντων τῶν λαῶν διὰ τοῦ ὀρθοδόξου χριστιανισμοῦ καὶ ἀποκρούων πᾶσαν προκύπτουσαν αἵρεσιν καὶ πᾶν σχίσμα ὁ Ἑλληνικὸς λαός, εὐρύνων καὶ ἐνισχύων τὸ κράτος αὐτοῦ, δέον νὰ θεωρῇ τὸ κοσμικὸν τοῦτο ἔργον, ἔστω καὶ μέγα, ἀλλά δευτερεῦον, πρώτην δὲ καὶ κυρίαν αὐτοῦ ἀποστολὴν δέον νὰ θεωρῇ τὴν διατήρησιν καὶ ἐνίσχυσιν τῆς Ὀρθοδοξίας καὶ τὸ πνεῦμα ἐκεῖνο τῆς ὑψηλῆς ἀσκήσεως, δι' ἧς ἐφώτισαν τὸν κόσμον ἐν τῇ ἀρχαιότητι οἱ ὁμόφυλοι αὐτοῦ διδάσκαλοι τῆς οἰκουμένης καὶ ἣν προβάλλουσι μέχρι σήμερον οἱ ἄριστοι Ἕλληνες ἀσκηταί, μοναχοὶ καὶ θεολόγοι, οὐ μόνον πρὸς τὸν ἑαυτῶν λαὸν ἀλλὰ καὶ πρὸς πάσας τὰς ὀρθοδόξους φυλάς. Διότι, ἐὰν οἱ Γάλλοι κατώρθωσαν νὰ δημιουργήσωσι παγκόσμιον συρμὸν (μόδαν) ἐν τοῖς Παρισίοις αὑτῶν, οἱ Ἄγγλοι καὶ οἱ Ἀμερικανοὶ τὰς παγκοσμίους πρωτευούσας τῆς τεχνικῆς ἐν Λονδίνῳ καὶ ἐν Νέᾳ Ὑόρκῃ, καὶ οἱ Γερμανοὶ παγκόσμιον πρωτεύουσαν τῶν ἐπιστημῶν ἐν Βερολίνῳ, οἱ Έλληνες πρὸ χιλιάδος ἐτῶν ἐδημιούργησαν παγκόσμιον πρωτεύουσαν τῆς ἀσκήσεως καὶ τῆς εὐσεβείας ἐν Ἁγίῳ Ὄρει, ἔθνα καὶ νῦν εἰς διακονίαν Χριστοῦ πνευματικῶς τελειοῦνται καὶ φιλικῶς συγκατοικοῦσι ἀντιπρόσωποι πάντων τῶν ὀρθοδόξων λαῶν, Ἕλληνες, Ρῶσσοι, Σέρβοι, Βούλγαροι, Ρωμᾶνοι, Γεωργιανοί. Ἡ ἐν Χριστῷ ἑνότης θριαμβεύει ἐκεῖ ἐπὶ τῆς διαφορᾶς τοῦ αἵματος, ἡ θεία ἀλήθεια καὶ ἡ αἰωνία σωτηρία παρίστανται ἐκεῖ ὡς κυριώτατος καὶ σχεδὸν μοναδικὸς σκοπὸς τῶν τάσεων τῶν μοναστικῶν κοινοτήτων καὶ τῶν ἐπὶ μέρους ἰδιωτῶν.

Οἱ Ἕλληνες ἂς ὁδηγήσωσι πρὸς τὴν αὐτὴν ὁδὸν οὐ μόνον τὴν ζωὴν τῶν Ἁθωνιτῶν μοναχῶν, ἀλλά, κατὰ τὸ δυνατόν, πάντων τῶν ὀρθοδόξων λαῶν, ὅπως νοῶσιν οὗτοι ἑαυτοὺς ὡς ἕνα λαὸν τοῦ Θεοῦ, ὡς συνέβαινε καὶ ἐν τῇ ἀρχαιότητι, κατὰ τοὺς χρόνους τῶν ἁγίων μαρτύρων, ὧν τὴν βιογραφίαν ἐπεσφράγιζον συνήθως αἱ ἑξῆς λέξεις· «ταῦτα ἐγένετο, ὅτε ἐπὶ τῶν Ρωμαίων μὲν ἐβασίλευεν ὁ ἀσεβὴς Δέκιος, ἐφ' ἡμᾶς δὲ ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστός».

Εἴθε, ἐλεύθεροι ἀπὸ ἑτεροδόξου ἐπιδράσεως, οἱ ὀρθόδοξοι Ἕλληνες καὶ οἱ λοιποὶ ὀρθόδοξοι λαοὶ νὰ θεωρῶσιν ἑαυτοὺς ἀπαρτίζοντας μίαν Βασιλείαν τοῦ Χριστοῦ, μίαν Ἐκκλησίαν τοῦ Σώματος αὐτοῦ (Ἰωάν. 2,28. Κολοσ. 1,18), ἕνα καινὸν ἄνθρωπον, ὡς ἐδίδαξεν ἡμᾶς ὁ ἅγιος ἀπόστολος Παῦλος, ἐν ᾧ νὰ μὴ ὑπάρχῃ τόπος φυλετικῆς ἔχθρας καὶ ἐθνικοῦ φανατισμοῦ, καὶ ὅπως ἡ ἅμιλλα μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων καὶ τῶν λαῶν ᾖ ἅμιλλα ἀγάπης (Ρωμ. 13,8).

Οὐχ ἧττον μὴ νομίζετε, ὀρθόδοξοι Ἕλληνες, ὅτι τοιαύτη διάθεσις δύναται νὰ ἐλαττώσῃ τὸν ὑμέτερον πατριωτισμὸν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ὑμετέρου ἐθνικοῦ πνεύματος. Τοὐναντίον τὸ ἐθνικὸν πνεῦμα καὶ αἱ ἱκανότητες τοῦ νοῦ καὶ αἱ δημιουργικαὶ δυνάμεις προάγονται παρὰ τοῖς λαοῖς τότε, ὅτε ὁ πατριωτισμὸς αὐτῶν δὲν εἶναι ἐγωϊστικὸς ἀλλ' ἰδεώδης, θρησκευτικός, ὅτε ἡ πατρὶς παρίσταται τοῖς τέκνοις αὑτῆς οὐχὶ ὡς τὸ πολυτιμότατον ἁπλῶς ἐν τῷ κόσμῳ, ἀλλ' ὡς συνένωσις τῶν τέκνων αὐτῆς πρὸς σκοποὺς ὑψηλούς, παγκοσμίους, ἐκκλησιαστικούς. Ὑπὸ τοιούτους ἀκριβῶς ὅρους ἤκμασαν αἱ ἐπιστῆμαι καὶ αἱ τέχναι καὶ αὐτὴ ἔτι ἡ πολεμικὴ δύναμις ἐν τῇ ἱστορίᾳ οὐ μόνον τῶν ὀρθοδόξων λαῶν ἀλλὰ καὶ τῶν λοιπῶν. Κατὰ τοιαύτας ἐνδόξους ἐποχὰς καθορίζεται καὶ τὴν ὑψίστην αὑτοῦ προσλαμβάνει ἀνάπτυξιν ὁ ἐθνικὸς τύπος. Ἀντιθέτως διὰ τοῦ ἐθνικοῦ φανατισμοῦ μαραίνονται αἱ ἐθνικαὶ ἱκανότητες καὶ οἱ ἄνθρωποι, ἀποβάλλοντες τὰς καλλίστας αὐτῶν ἐθνικὰς γραμμάς, ἀποκτῶσι τὸν τύπον τοῦ ἐκτὸς ἐθνισμοῦ στενοῦ ἐγωϊσμοῦ. Ἂς μὴ συμβῇ τοῦτο δι' ὑμᾶς, ὀρθόδοξοι Ἕλληνες, εἴθε δὲ νὰ διατηρηθῇ ἐν ὑμῖν καὶ ἀναπτυχθῇ ἡ ἁγία πίστις καὶ ὁ θρησκευτικὸς ἐνθουσιασμός, ὅστις νὰ ἑλκύσῃ καὶ προσελκύσῃ πρὸς τὸν χριστιανικὸν Ἑλληνισμὸν οὐ μόνον τοὺς ὑμετέρους ὁμοεθνεῖς ἀλλὰ καὶ πάντας τοὺς λαούς, τοὺς ὀρθοδόξους καὶ ἑτεροδόξους, οἵτινες θὰ γνωρίσωσιν ὑμᾶς, ὅπως ἡ οἰκουμένη καὶ ἐν τῷ μέλλοντι διδαχθῇ παρ' ὑμῶν τὸν ἀληθῆ Χριστιανισμόν, ὡς ἐν τῇ ἀρχαιότητι κατὰ τὴν σημερινὴν ἡμέραν ἡ ἀνθρωπότης ἐδιδάχθη αὐτὸν διὰ τῆς ἀντιφωνήσεως τοῦ πληρωθέντος πίστεως ἀποστόλου Θωμᾶ, «Ὁ Κύριός μου καὶ ὁ Θεός μου».

(Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό "Η ΚΑΙΝΗ ΔΙΔΑΧΗ", τόμ. Β΄, Αθήνα, 1920, σελ. 357-361)

Χριστός και χρυσός

Αφορμή για την παρούσα δημοσίευση μου έδωσαν δύο περιστατικά:

α) η πρόσφατη επαναδημοσίευση της δήλωσης του μητροπολίτη Ιωαννίνων Μαξίμου για τα άμφια που φτιάχθηκαν με παιδική εργασία: https://www.protothema.gr/greece/article/1264277/amfia-kedimena-apo-paidika-heria-to-doro-tou-mitropoliti-ioanninon-ston-vartholomaio/ και 

β) η προσπάθεια ενός προσώπου της Εκκλησίας να μου δικαιολογήσει τις υπερβολικές δαπάνες σε ναό κάνοντας χρήση της γνωστής φράσης από την Οπισθάμβωνο Ευχή: "Ἁγίασον τοὺς ἀγαπῶντας τὴν εὐπρέπειαν τοῦ Οἴκου σου".

Πριν δούμε τη διδασκαλία των Πατέρων για το θέμα αυτό, πρέπει να επισημανθεί ότι αφενός μεν ευπρέπεια σημαίνει ευταξία, καθαριότητα και ιεροπρέπεια (και όχι πολυτέλεια και επίδειξη πλούτου, που φανερώνει κοσμικότητα), αφετέρου δε ο κυρίως Οίκος του Θεού είναι ο κάθε πιστός ("οὐκ οἴδατε ὅτι ναὸς Θεοῦ ἐστε καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν;", Α΄ Κορ. γ΄ 16), ο οποίος οφείλει να φροντίζει πρωτίστως για την ευπρέπεια της ψυχής του.

Δεν θέλω να αναφέρω το πόσο σκανδαλιστικό και απαράδεκτο να δαπανώνται χρήματα για να αγοραστούν ακριβά άμφια και σκεύη, ανόητες πολυτέλειες (π.χ. αυγά στρουθοκάμηλου για τον πολυέλεο...) ή άχρηστες κατασκευές, όταν ζούμε σε μια εποχή που συνάνθρωποί μας υποφέρουν, γιατί θα κατηγορηθώ ως ασεβής και βλάσφημος. 

Ας αφήσω τους Πατέρες να μιλήσουν για το θέμα, τους οποίους δεν θα τολμήσουν οι ενάντιοι να τους αποδώσουν υβριστικούς χαρακτηρισμούς:

1. Γράφει ο Αγιος Αμβρόσιος Μεδιολάνων στο αριστούργημά του "Περί των καθηκόντων του κλήρου" (Βιβλίο 2, Κεφάλαιο 28, μετάφραση ημέτερη):

"136. Αποτελεί πολύ μεγάλο κίνητρο για ευσπλαχνία το να συμμερίζεται κανείς τις συμφορές των άλλων, να βοηθά τις ανάγκες των άλλων όσο το επιτρέπουν τα μέσα μας, και μερικές φορές ακόμη και πέρα από αυτά. Διότι είναι προτιμότερο, χάριν της ευσπλαχνίας, να αναλαμβάνει κανείς μια υπόθεση ή να υφίσταται κατακραυγή, παρά να δείχνει σκληρότητα. Έτσι, κάποτε προκάλεσα την κατακραυγή εναντίον μου επειδή κομμάτιασα τα ιερά σκεύη για να εξαγοράσω αιχμαλώτους — ένα γεγονός που θα μπορούσε να δυσαρεστήσει τους Αρειανούς. Όχι ότι τους δυσαρέστησε ως πράξη, αλλά ως κάτι από το οποίο θα μπορούσαν να πιαστούν για να με κατηγορήσουν. Ποιος μπορεί να είναι τόσο σκληρός, απάνθρωπος και σιδερόκαρδος, ώστε να δυσαρεστείται επειδή ένας άνθρωπος λυτρώνεται από τον θάνατο, ή μια γυναίκα από τις βαρβαρικές μιαρότητες, πράγματα που είναι χειρότερα από τον θάνατο, ή αγόρια, κορίτσια και νήπια από τη μόλυνση των ειδώλων, μέσω της οποίας, από φόβο θανάτου, μιαίνονταν;

137. Αν και δεν πράξαμε έτσι χωρίς καλό λόγο, εντούτοις το υποστηρίξαμε ενώπιον του λαού, ώστε να ομολογήσουμε και να επαναλάβουμε ξανά και ξανά ότι ήταν πολύ καλύτερο να διασώζουμε ψυχές παρά χρυσό για τον Κύριο. Διότι Εκείνος που έστειλε τους Αποστόλους χωρίς χρυσό (Ματθ. κ΄ 9) συγκέντρωσε επίσης τις εκκλησίες χωρίς χρυσό. Η Εκκλησία έχει χρυσό, όχι για να τον αποθηκεύει, αλλά για να τον διαθέτει και να τον ξοδεύει για όσους έχουν ανάγκη. Ποια ανάγκη υπάρχει να φυλάσσεται ό,τι δεν ωφελεί σε τίποτα; Δεν γνωρίζουμε πόσο χρυσό και ασήμι πήραν οι Ασσύριοι από τον ναό του Κυρίου; Δεν είναι πολύ καλύτερο να τον λιώνουν οι ιερείς για τη διατροφή των φτωχών, εάν αποτύχουν άλλες προμήθειες, παρά να τον αρπάζει και να τον μιαίνει ένας ιερόσυλος εχθρός; Δεν θα έλεγε ο Ίδιος ο Κύριος: Γιατί αφήσατε τόσους απόρους να πεθάνουν από την πείνα; Σίγουρα είχατε χρυσό. Έπρεπε να τους είχατε δώσει τροφή. Γιατί τόσοι αιχμάλωτοι οδηγούνται στο σκλαβοπάζαρο και γιατί τόσοι αφήνονται ανεξαγόραστοι για να σφαγιαστούν από τον εχθρό; Θα ήταν καλύτερο να είχατε διασώσει ζωντανά σκεύη παρά χρυσά.

138. Σε αυτό δεν θα μπορούσε να δοθεί καμία απάντηση. Διότι τι θα λέγατε: Φοβήθηκα μήπως ο ναός του Θεού στερηθεί τα στολίδια του; Εκείνος θα απαντούσε: Τα Μυστήρια δεν χρειάζονται χρυσό, ούτε ανήκουν μόνο στον χρυσό — διότι δεν αγοράζονται με χρυσό. Η δόξα των Μυστηρίων είναι η λύτρωση των αιχμαλώτων. Πράγματι, αυτά είναι πολύτιμα σκεύη, διότι λυτρώνουν ανθρώπους από τον θάνατο. Αυτός, πράγματι, είναι ο αληθινός θησαυρός του Κυρίου, ο οποίος επιτυγχάνει ό,τι πέτυχε το αίμα Του. Τότε, πράγματι, αναγνωρίζεται το σκεύος του αίματος του Κυρίου, όταν βλέπει κανείς και στις δύο περιπττικές τη λύτρωση, έτσι ώστε το δισκοπότηρο να λυτρώνει από τον εχθρό εκείνους που το αίμα Του λύτρωσε από την αμαρτία. Πόσο όμορφα λέγεται, όταν μακριές σειρές αιχμαλώτων λυτρώνονται από την Εκκλησία: Αυτούς τους λύτρωσε ο Χριστός. Ιδού ο χρυσός που μπορεί να δοκιμαστεί, ιδού ο χρήσιμος χρυσός, ιδού ο χρυσός του Χριστού που ελευθερώνει από τον θάνατο, ιδού ο χρυσός μέσω του οποίου εξαγοράζεται η αξιοπρέπεια και διασώζεται η αγνότητα.

139. Αυτούς, λοιπόν, προτίμησα να σας τους παραδώσω ως ελεύθερους ανθρώπους, παρά να αποθηκεύσω τον χρυσό. Αυτό το πλήθος των αιχμαλώτων, αυτή η συντροφιά είναι σίγουρα πιο ένδοξη από το θέαμα των κυπέλλων. Ο χρυσός του Λυτρωτή οφείλει να συνεισφέρει σε αυτό το έργο, ώστε να λυτρώνει εκείνους που βρίσκονται σε κίνδυνο. Αναγνωρίζω το γεγονός ότι το αίμα του Χριστού όχι μόνο λάμπει σε χρυσά κύπελλα, αλλά επίσης, μέσω του καθήκοντος της λύτρωσης, έχει αποτυπώσει σε αυτά τη δύναμη της θείας ενέργειας.

140. Τέτοιον χρυσό διαφύλαξε για τον Κύριο ο άγιος μάρτυρας Λαυρέντιος. Διότι όταν του ζητήθηκαν οι θησαυροί της Εκκλησίας, υποσχέθηκε ότι θα τους δείξει. Την επόμενη ημέρα συγκέντρωσε τους φτωχούς. Όταν τον ρώτησαν πού ήταν οι θησαυροί που είχε υποσχεθεί, έδειξε προς τους φτωχούς, λέγοντας: Αυτοί είναι οι θησαυροί της Εκκλησίας. Και πράγματι ήταν θησαυροί, εκείνοι μέσα στους οποίους ζει ο Χριστός, μέσα στους οποίους υπάρχει πίστη σε Εκείνον. Έτσι, επίσης, λέει ο Απόστολος: Έχομεν δε τον θησαυρόν τούτον εν οστρακίνοις σκεύεσιν (Β Κορ. δ΄ 7). Ποιους μεγαλύτερους θησαυρούς έχει ο Χριστός από εκείνους μέσα στους οποίους λέει ότι ο Ίδιος κατοικεί; Διότι έτσι είναι γεγραμμένο: Επείνασα γαρ και εδώκατέ μοι φαγείν, εδίψησα και εποτίσατέ με, ξένος ήμην και συνηγάγετέ με (Ματθ. κε΄ 35). Και πάλι: Εφ’ όσον εποιήσατε ενί τούτων των αδελφών μου των ελαχίστων, εμοί εποιήσατε (Ματθ. κε΄ 40). Ποιους καλύτερους θησαυρούς έχει ο Ιησούς από εκείνους στους οποίους αγαπά να εμφανίζεται;

141. Αυτούς τους θησαυρούς υπέδειξε ο Λαυρέντιος και υπερίσχυσε, διότι οι διώκτες δεν μπορούσαν να τους πάρουν. Ο Ιωακείμ, ο οποίος διαφύλαξε τον χρυσό του κατά τη διάρκεια της πολιορκίας και δεν τον ξόδεψε για την παροχή τροφής, είδε τον χρυσό του να αρπάζεται και ο ίδιος οδηγήθηκε στην αιχμαλωσία. Ο Λαυρέντιος, ο οποίος προτίμησε να ξοδέψει τον χρυσό της Εκκλησίας για τους φτωχούς, παρά να τον κρατήσει στα χέρια του για τον διώκτη, έλαβε τον ιερό στέφανο του μαρτυρίου για τη μοναδική και βαθυστόχαστη δύναμη της σκέψης του. Ή μήπως ειπώθηκε τάχα στον άγιο Λαυρέντιο: Δεν έπρεπε να ξοδέψεις τους θησαυρούς της Εκκλησίας ή να πουλήσεις τα ιερά σκεύη;

142. Είναι απαραίτητο ο καθένας να επιτελεί αυτό το λειτούργημα με ειλικρινή καλή πίστη και διορατική προνοητικότητα. Εάν κάποιος αποκομίζει κέρδος από αυτό για τον εαυτό του, είναι έγκλημα· εάν όμως ξοδεύει τους θησαυρούς για τους φτωχούς ή λυτρώνει αιχμαλώτους, δείχνει ευσπλαχνία. Διότι κανείς δεν μπορεί να πει: Γιατί ζει ο φτωχός; Κανείς δεν μπορεί να παραπονεθεί ότι λυτρώνονται αιχμάλωτοι, κανείς δεν μπορεί να βρει ψεγάδι επειδή χτίζεται ένας ναός του Κυρίου, κανείς δεν μπορεί να οργιστεί επειδή επεκτάθηκε ένα οικόπεδο για την ταφή των σωμάτων των πιστών, κανείς δεν μπορεί να ενοχληθεί επειδή στους τάφους των Χριστιανών υπάρχει ανάπαυση για τους νεκρούς. Με αυτούς τους τρεις τρόπους επιτρέπεται να κομματιάζονται, να λιώνονται ή να πωλούνται ακόμη και τα ιερά σκεύη της Εκκλησίας.

143. Είναι απαραίτητο να διασφαλίζεται ότι το μυστικό Ποτήριο δεν βγαίνει εκτός της Εκκλησίας, ώστε να μη μετατραπεί η χρήση του ιερού δισκοπότηρου σε ταπεινές χρήσεις. Ως εκ τούτου, αναζητήθηκαν πρώτα στην Εκκλησία σκεύη τα οποία δεν είχαν καθαγιαστεί για τέτοιες ιερές χρήσεις. Αφού κομματιάστηκαν και στη συνέχεια λιώθηκαν, δόθηκαν στους φτωχούς σε μικρά ποσά, και χρησιμοποιήθηκαν επίσης για την εξαγορά αιχμαλώτων. Εάν όμως λείπουν νέα σκεύη, ή εκείνα που δεν φαίνεται να έχουν χρησιμοποιηθεί ποτέ για έναν τέτοιο ιερό σκοπό, τότε, όπως έχω ήδη πει, θεωρώ ότι όλα θα μπορούσαν να διατεθούν για τη χρήση αυτή χωρίς ασέβεια". 

2. Γράφει ο Ιερός Χρυσόστομος (PG 58, 508-510, μετάφραση ημέτερη): "Ας μην εξετάζουμε, λοιπόν, μόνο αυτό, το πώς δηλαδή θα προσφέρουμε χρυσά σκεύη, αλλά και το πώς αυτά θα προέρχονται από δίκαιους κόπους. Διότι αυτά είναι πολυτιμότερα και από τα χρυσά: εκείνα που αποκτήθηκαν χωρίς πλεονεξία. Γιατί η Εκκλησία δεν είναι χρυσοχοείο ούτε αργυροκοπείο, αλλά πανήγυρη αγγέλων· γι' αυτό και έχουμε ανάγκη από ψυχές· εξάλλου, ο Θεός δέχεται αυτά τα αντικείμενα για χάρη των ψυχών. Εκείνο το τραπέζι τότε δεν ήταν από ασήμι, ούτε το ποτήρι χρυσό, από το οποίο ο Χριστός έδωσε στους μαθητές Του το δικό Του αίμα· αλλά όλα εκείνα ήταν πολύτιμα και προκαλούσαν δέος, επειδή ήταν γεμάτα από το Άγιο Πνεύμα.

Θέλεις να τιμήσεις το σώμα του Χριστού; Μην Τον παραβλέπεις όταν είναι γυμνός· ούτε να Τον τιμάς εδώ μέσα [στον ναό] με μεταξωτά ενδύματα, και έξω να Τον παραβλέπεις όταν αφανίζεται από το κρύο και τη γυμνότητα. Διότι Εκείνος που είπε "Αυτό είναι το σώμα μου" και βεβαίωσε το πράγμα με τον λόγο Του, ο Ίδιος είπε: "Με είδατε να πεινώ και δεν με ταΐσατε" και "Στο ποσοστό που δεν το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, δεν το κάνατε ούτε σε εμένα". Διότι αυτό εδώ [το σώμα του Χριστού στο θυσιαστήριο] δεν έχει ανάγκη από καλύμματα, αλλά από καθαρή ψυχή· εκείνο όμως [ο φτωχός αδελφός] έχει ανάγκη από πολλή φροντίδα.

Ας μάθουμε, λοιπόν, να σκεφτόμαστε με σοφία και να τιμάμε τον Χριστό όπως ο Ίδιος θέλει· διότι για εκείνον που τιμάται, η πιο ευχάριστη τιμή είναι εκείνη που θέλει ο Ίδιος, και όχι εκείνη που εμείς νομίζουμε. Επειδή και ο Πέτρος νόμιζε ότι Τον τιμά όταν Τον εμπόδισε να του πλύνει τα πόδια, αλλά αυτό που γινόταν δεν ήταν τιμή, αλλά το αντίθετο. Έτσι κι εσύ, τίμα Τον με αυτή την τιμή που ο Ίδιος νομοθέτησε, ξοδεύοντας τον πλούτο σου στους φτωχούς. Διότι ο Θεός δεν έχει ανάγκη από χρυσά σκεύη, αλλά από χρυσές ψυχές.

Και αυτά τα λέγω, όχι για να εμποδίσω την κατασκευή τέτοιων αφιερωμάτων· αλλά αξιώνοντας μαζί με αυτά, και μάλιστα πριν από αυτά, να κάνετε ελεημοσύνη. Διότι ο Θεός δέχεται μεν και αυτά [τα αφιερώματα], αλλά πολύ περισσότερο εκείνα [την ελεημοσύνη]. Διότι εδώ [στα αφιερώματα] ωφελήθηκε μόνο εκείνος που τα πρόσφερε, ενώ εκεί [στην ελεημοσύνη] ωφελήθηκε και εκείνος που τα έλαβε.

Εδώ [στα αφιερώματα] φαίνεται ότι η πράξη αποτελεί και αφορμή για επίδειξη (φιλοδοξία)· εκεί όμως [στην ελεημοσύνη] το παν είναι η ευσπλαχνία και η φιλανθρωπία. Διότι τι το όφελος, όταν το τραπέζι Του είναι γεμάτο από χρυσά ποτήρια, αλλά ο Ίδιος πεθαίνει από την πείνα; Πρώτα χόρτασε Αυτόν που πεινάει, και τότε, από το περίσσευμά σου, στόλισε και το τραπέζι Του. Κατασκευάζεις χρυσό ποτήρι και δεν δίνεις ένα ποτήρι κρύο νερό; Και τι το όφελος; Φτιάχνεις χρυσοΰφαντα καλύμματα για το τραπέζι, και στον Ίδιο δεν παρέχεις ούτε το αναγκαίο ένδυμα; Και τι κερδίζεις από αυτό;

Πες μου, πράγματι: αν έβλεπες κάποιον που έχει έλλειψη από την αναγκαία τροφή και, αντί να του σβήσεις την πείνα, έντυνες το τραπέζι του μόνο με ασήμι, άραγε θα σου χρωστούσε ευγνωμοσύνη ή μήπως μάλλον θα αγανακτούσε; Και τι άλλο; Αν τον έβλεπες ντυμένο με κουρέλια και να ξυλιάζει από το κρύο και, αντί να του δώσεις ρούχο, εσύ έστηνες χρυσές κολώνες λέγοντας ότι το κάνεις προς τιμήν του, δεν θα έλεγε ότι τον ειρωνεύεσαι και δεν θα το θεωρούσε προσβολή, και μάλιστα την έσχατη;

Αυτό να σκέφτεσαι και για τον Χριστό, όταν περιφέρεται ως αλήτης και ξένος, έχοντας ανάγκη από στέγη· εσύ όμως, αντί να Τον υποδεχτείς, στολίζεις το δάπεδο, τους τοίχους και τα κιονόκρανα· και κρεμάς ασημένιες αλυσίδες για τα λυχνάρια, αλλά Εκείνον, όταν είναι δεμένος στο δεσμωτήριο, δεν θέλεις ούτε να Τον δεις.

Και αυτά τα λέγω, όχι για να σας εμποδίσω να δείχνετε ζήλο σε αυτά [τον στολισμό του ναού], αλλά συμβουλεύοντας να κάνετε αυτά μαζί με εκείνα [την ελεημοσύνη], ή μάλλον αυτά [την ελεημοσύνη] πριν από εκείνα. Διότι για το ότι δεν έγιναν αυτά [οι στολισμοί] κανείς δεν κατηγορήθηκε ποτέ· για εκείνα όμως [την αδιαφορία προς τους φτωχούς] υπάρχει απειλή και για τη γέεννα, και για το άσβεστο πυρ, και για την τιμωρία μαζί με τους δαίμονες.

Μην παραβλέπεις, λοιπόν, τον αδελφό σου που υποφέρει, στολίζοντας τον οίκο [του Θεού]· διότι αυτός [ο αδελφός] είναι ναός κυριότερος από εκείνον. Και επιπλέον, αυτά τα κειμήλια [του ναού] θα μπορέσουν να τα πάρουν και άπιστοι βασιλείς, και τύραννοι, και ληστές· όσα όμως κάνεις για τον αδελφό σου που πεινάει, που είναι ξένος και γυμνός, ούτε ο διάβολος θα μπορέσει να τα αρπάξει, αλλά θα βρίσκονται αποταμιευμένα σε έναν ασύλητο θησαυρό".

3. Γράφει ο Σωκράτης ο Σχολαστικός στην "Εκκλησιαστική Ιστορία" (Βιβλίο 7, Κεφάλαιο 21, μετάφραση ημέτερη): "Τότε, πράγματι, μια καλή πράξη έκανε ακόμη πιο ξακουστό σε όλους τον Ακάκιο, τον επίσκοπο της Αμίδης. Καθώς οι Ρωμαίοι στρατιώτες δεν ήθελαν με κανέναν τρόπο να επιστρέψουν στον βασιλιά των Περσών τους Πέρσες αιχμαλώτους, τους οποίους είχαν συλλάβει αφού λεηλάτησαν την Αζαζηνή, οι αιχμάλωτοι —που ήταν περίπου επτά χιλιάδες στον αριθμό— πέθαιναν από την πείνα· και αυτό λυπούσε σε μεγάλο βαθμό τον βασιλιά των Περσών. 

Τότε ο Ακάκιος δεν αδιαφόρησε για αυτά που συνέβαιναν, αλλά αφού συγκέντρωσε τους κληρικούς που βρίσκονταν υπό την πνευματική του καθοδήγηση, τους είπε: "Ο Θεός μας δεν έχει ανάγκη ούτε από δίσκους ούτε από ποτήρια. Διότι ούτε τρώει ούτε πίνει, επειδή δεν έχει ανάγκη από τίποτα. Εφόσον, λοιπόν, η εκκλησία κατέχει πολλά χρυσά και ασημένια κειμήλια από την ευγνωμοσύνης των πιστών μελών της, μας επιβάλλεται να εξαγοράσουμε με αυτά τους αιχμαλώτους από τους στρατιώτες και να τους θρέψουμε".

Αφού ανέπτυξε αυτά και άλλα πολλά παρόμοια επιχειρήματα, έλιωσε τα κειμήλια· και αφού κατέβαλε στους στρατιώτες τα λύτρα για τους αιχμαλώτους και τους έθρεψε, στη συνέχεια, δίνοντάς τους εφόδια για το ταξίδι, τους έστειλε πίσω στον δικό τους βασιλιά.

Αυτή η πράξη του θαυμαστού Ακακίου κατέπληξε ακόμη περισσότερο τον βασιλιά των Περσών, διαπιστώνοντας ότι οι Ρωμαίοι έχουν μάθει και τα δύο: να νικούν τόσο με τον πόλεμο όσο και με την ευεργεσία. Λένε μάλιστα ότι ο βασιλιάς των Περσών επιθύμησε να έρθει πρόσωπο με πρόσωπο με τον Ακάκιο, ώστε να απολαύσει τη θέα αυτού του άνδρα, και αυτό πραγματοποιήθηκε μετά από διαταγή του αυτοκράτορα Θεοδοσίου".

Ν.Μ.

Επί τη μνήμη του Αγίου Κυρίλλου Λουκάρεως

 

(Έργο της αγιογράφου Λεοντίας Καφφέ)

Δημοσιεύουμε ενταύθα νεοελληνική μετάφραση επιστολής του Αγίου Κυρίλλου Λουκάρεως, που έστειλε προς τους διωκόμενους (από τους παπικούς) Ορθοδόξους της Λεοντοπόλεως που είχαν σκανδαλιστεί από τις εναντίον του κατηγορίες (ως δήθεν καλβινιστή) που εξαπέλυαν οι παπικοί και οι λατινόφρονες. Το πρωτότυπο κείμενο υπάρχει στη Βιβλιοθήκη της Γενεύης και εκδόθηκε από τον (αρχιμανδρίτη τότε) Χρυσόστομο Παπαδόπουλο στο βιβλίο του "Απολογία Κυρίλλου του Λουκάρεως" (Ιεροσόλυμα, 1905).

Προς την Αδελφότητα της Υπεραγίας Θεοτόκου που ονομάζεται έτσι στη Λεοντόπολη και μέσω αυτής προς όλους τους ορθοδόξους αρχιερείς, ιερείς και λαϊκούς, και προς όλους όσοι ζουν είτε κατέχοντας αξιώματα είτε ως απλοί πολίτες, στους ορθόδοξους χριστιανούς που βρίσκονται στη Μικρά Ρωσία, ευχόμαστε σωτηρία από τον Θεό, ειρήνη και ευλογία.

Μου έχουν γίνει γνωστά όλα όσα σας συμβαίνουν (αγαπημένα μου τέκνα εν Χριστώ), και με πόσο μεγάλη θλίψη εγώ και η Σύνοδος που με περιβάλλει ακούσαμε για τα δικά σας βάσανα, δεν θα μπορούσα ποτέ —μα το καύχημά σας που έχουμε εν Χριστώ τω Πατρί μας— να το περιγράψω με ακρίβεια. Διότι ποιο από τα λογικά πρόβατα) σκανδαλίζεται και δεν φλεγόμαστε εμείς από τις έγνοιες; Και αν λιώνουμε σε τέτοιο βαθμό από τη στενοχώρια ακόμη και για το παράπτωμα ενός μόνο ανθρώπου, εξαιτίας της πνευματικής επιστασίας που μας εμπιστεύθηκαν, τι να πούμε για τη δική σας αυτή κοινότητα, στην οποία τόσες μυριάδες ανθρώπων έχουν διατηρηθεί πιστές στον Θεό;

Όμως, πράγματι βλέπω ότι έχει έρθει σε εσάς ο καιρός που είχε προειδοποιήσει ο Απόστολος Παύλος. Διότι ήδη οι βαρείς λύκοι έχουν εισβάλει στο ποίμνιο του Χριστού, χωρίς να λυπούνται το ποίμνιο, αλλά κινώντας κάθε νήμα, όπως λέει η παροιμία, για να παρασύρουν πίσω τους τους γνήσιους μαθητές του Χριστού. Αλλά εσείς, όντας δικά του πρόβατα, του καλού ποιμένα, που δεν έχετε συνηθίσει να ακούτε τη φωνή των αλλοτρίων, να είστε ανδρείοι, να γίνεστε δυνατοί, να στέκεστε σταθεροί στην αμώμητη πίστη που ανέκαθεν παραλάβετε από τους πατέρες σας· την πίστη που ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός στερέωσε με το δικό Του αίμα, την οποία κήρυξαν οι μάρτυρες της αλήθειας και στην οποία δοξάστηκαν οι δάσκαλοί μας, δηλαδή ο Βασίλειος, ο Γρηγόριος, ο Χρυσόστομος και ο Κύριλλος [Αλεξανδρείας] και πριν από αυτούς ο Διονύσιος και ο Αθανάσιος, καθώς και το υπόλοιπο πλήθος των Πατέρων της Εκκλησίας μας, των οποίων το τέλος της επίγειας ζωής τους να αναλογίζεστε και να μιμείστε την πίστη τους. Διότι ο Ιησούς Χριστός είναι ο ίδιος χθες και σήμερα και στους αιώνες, αποδίδοντας τις δίκαιες ανταμοιβές σε όσους έζησαν με τον ίδιο τρόπο όπως Εκείνος. Γνωρίζετε δε ότι δεν υπάρχει τίποτα πιο μακαριστό από το να υποφέρει κανείς για το όνομα του Κυρίου, και θυμάστε πόσο πολύ χαίρονταν οι Απόστολοι όταν αξιώθηκαν να υποστούν ατιμία για το όνομά Του. Εσείς, λοιπόν, έχετε γίνει άξιοι και αυτού του μακαρισμού. Γι' αυτό κι εμείς, αν και από τη μία πλευρά λυπηθήκαμε βαθιά για τα δικά σας βάσανα, συμπάσχοντας μαζί σας σαν να είστε δικά μας μέλη, από την άλλη πλευρά χαιρόμαστε μαζί σας για την ελπίδα της μακαριότητας, την οποία σας προξενεί η θλίψη που υπομένετε.

Μην αγνοείτε όμως και τις μεθόδους των ψευδαποστόλων, οι οποίοι συνεχώς στρέφονται εναντίον μας με κάθε τρόπο. Εκείνοι, επειδή δεν έχουν τίποτα να προσάψουν ενάντια στην εντιμότητα του γένους μας, κατηγορούν εμάς τους ποιμένες για κακοδοξία, μήπως και καταφέρουν έτσι να παρασύρουν με το μέρος τους έστω και μερικούς, όπως νομίζουν. Εμείς, αυτούς τους ανθρώπους δεν θα τους αξιώναμε καν για συζήτηση, μιας και είναι διεστραμμένοι και αυτοκατάκριτοι. Αλλά απέναντι σε εσάς νιώθουμε την υποχρέωση να υπερασπιστούμε τον εαυτό μας, επειδή φοβόμαστε τον κίνδυνο που επαπειλείται για εκείνους που σκανδαλίζουν έστω και έναν από τους μικρούς, πόσο μάλλον ένα τόσο πολυάριθμο ποίμνιο.

Να γνωρίζετε λοιπόν, αγαπημένα τέκνα της Μετριότητάς μας, ότι εμείς, έχοντας από την αρχή ανατραφεί με το γάλα της ευσέβειας και έχοντας μεγαλώσει με ορθόδοξα δόγματα, είμαστε πάντοτε προσηλωμένοι στα ορθά δόγματα της Μητέρας μας, της Ανατολικής Εκκλησίας. Και επειδή αναγνωριστήκαμε ως τέτοιοι από τους αληθινούς ποιμένες —αναφέρομαι στον σπουδαίο εκείνον Μελέτιο [Πηγά] και όσους συμφωνούσαν μαζί του— εκλεγήκαμε από αυτόν τον ίδιο στον δικό του Πατριαρχικό θρόνο, αυτόν της Αλεξάνδρειας. Σε αυτόν τον θρόνο δεν βρέθηκε ποτέ κανένας να μας κατηγορήσει για διαστρέβλωση ή για οποιαδήποτε παρέκκλιση από τα ορθά δόγματα της Εκκλησίας μας, κατά τη διάρκεια των είκοσι ολόκληρων ετών που κρατούσαμε το πηδάλιο και καθοδηγούσαμε τον εκεί λαό.

Αλλά και όταν από εκεί μετακληθήκαμε σε αυτόν εδώ τον Οικουμενικό Θρόνο —ή μάλλον, για να το πω πιο σωστά, όταν εξαναγκαστήκαμε, και μάλιστα όχι μία ή δύο φορές αλλά πολλές (διότι παλεύοντας με τις δυσκολίες του θρόνου εκδιωχθήκαμε επίσης πολλές φορές)— δεν κλονίσαμε καθόλου καμία από τις εκκλησιαστικές τάξεις που βρήκαμε, καθώς αυτές ήταν ορθές και άμεμπτες, αλλά αντίθετα τις επικυρώσαμε δημόσια και με λόγια και με έργα, διανύοντας τώρα αυτό το δέκατο τέταρτο έτος που με τη χάρη του Χριστού διοικούμε το ποίμνιο και το οδηγούμε σε σωτήρια βοσκοτόπια, όπως μας υπέδειξαν οι Άγιες Σύνοδοι, απομακρύνοντάς το όσο είναι δυνατόν από τα θανατηφόρα [βοσκοτόπια], ώστε να μη ζητηθούν από εμάς οι ψυχές του ποιμνίου. Ή μήπως τώρα χρειάζεται πάλι να κάνουμε φανερή την ευσέβειά μας, μετά από τόσες χειροτονίες ορθοδόξων αρχιερέων, στους οποίους δεν έθετα τα χέρια μου, αν δεν ομολογούσαν ενώπιον όλης της Εκκλησίας με μάρτυρα τον Θεό, το ιερό Σύμβολο [της Πίστεως] και την απαρέγκλιτη τήρηση των επτά αγίων Οικουμενικών Συνόδων; Και μετά από τόσους ιερείς, δασκάλους του Ευαγγελίου και πνευματικούς πατέρες, τους οποίους καθημερινά αναδεικνύω σε σχεδόν ολόκληρη την οικουμένη, επιτρέποντάς τους να διδάσκουν τον λαό του Κυρίου σύμφωνα με την ευσέβεια που μας παραδόθηκε ανέκαθεν από τους Αποστόλους και τους διαδόχους τους;

Όμως, αυτοί που είναι τυφλοί μπροστά στο φως, πασχίζουν να μας προσάψουν ψεγάδι, κατηγορώντας μας για καλβινισμό και αίρεση. Με αυτόν τον τρόπο φανερώνουν τη δική τους κακή προαίρεση και αποδεικνύουν σε όλους ότι είναι πονηροί και αμαθείς. Διότι, ενώ επιθυμούν να μας εκδικηθούν για άλλους λόγους, ψάχνουν να μας δείξουν ένοχους σε διαφορετικά ζητήματα· όμως κοπιάζουν μάταια, καθώς προσκρούουν στον Θεό και την αλήθεια. Επειδή είναι βέβαιο ότι εμείς, με τη χάρη του Θεού, είμαστε από την αρχή εκλεγμένοι από τη θεία χάρη για τη Βασιλεία —και για αυτό καυχιόμαστε χωρίς δισταγμό, έχοντας τη μαρτυρία της συνείδησής μας— και ευλογημένοι, καθώς σιχαίνομαι κάθε αίρεση από τη νεαρή μου ηλικία και ακόμη και τώρα τις αποστρέφομαι, ζώντας μέσα στην Εκκλησία. Και δεν είναι δίκαιο να ελέγχεται από κανέναν η δική μας λαμπρή κλήση· γι' αυτό και απορρίπτουμε τις φλυαρίες των αντιπάλων και τις συκοφαντίες όσων τεχνάζονται πράγματα ενάντια στην ορθοδοξία μας.

Εμείς πράγματι, με τη χάρη του Θεού, ποτίσαμε το ποίμνιό μας σε όλους τους περασμένους χρόνους με γλυκό και καθαρό νερό, δηλαδή την αληθινή και ευαγγελική διδασκαλία· και τώρα δεν πράττουμε διαφορετικά, όπως γνωρίζουν όσοι διδάσκονται συνεχώς από εμάς. Σε αυτό το ζήτημα δεν έχουμε ανάγκη από τη μαρτυρία άλλων· έχουμε το Πανάγιο Πνεύμα και τον Ιησού Χριστό να μαρτυρούν υπέρ ημών, καθώς και όλο το ποίμνιό μας, και πάνω απ' όλα την αγία μας Σύνοδο. Στο εξής ας μη μου δημιουργεί κανείς προβλήματα, και παρακαλούμε τον Θεό, τον επόπτη των πάντων, να διατηρήσει την Ανατολική Εκκλησία —και για να το πω έτσι, την Καθολική και Αποστολική [Εκκλησία], η οποία είναι ανώτερη από όλες τις αιρέσεις. Εσείς λοιπόν, αγαπημένα τέκνα εν Χριστώ, να στέκεστε σταθεροί, όπως προείπα, στην πίστη με την οποία διδαχθήκατε. Και αν ακόμη ένας άγγελος από τον ουρανό —πόσο μάλλον εμείς οι ίδιοι— σας κηρύξει ένα ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε και πιστέψατε μέσω της διαδοχής των Πατέρων, ας είναι ανάθεμα.

Διότι ένας τέτοιος [κήρυκας] ασφαλώς δεν θα ενεργεί από μόνος του, αλλά θα ανήκει σε εκείνους που μεταμορφώνονται σε άγγελο φωτός· και δεν θα κηρύττει αληθινό ευαγγέλιο, αλλά την καταστροφή και την απώλεια, πρώτα για τον εαυτό του και έπειτα για όσους τον ακολουθούν. Είθε δε ο Θεός της ειρήνης και κάθε παρηγοριάς να παρηγορήσει τις καρδιές σας και να σας στηρίξει στην πίστη Του, η οποία βρίσκεται εν Χριστώ Ιησού. Αμήν. 

4 Δεκεμβρίου 1634