Επί τη μνήμη του Αγίου Κυρίλλου Λουκάρεως

 

(Έργο της αγιογράφου Λεοντίας Καφφέ)

Δημοσιεύουμε ενταύθα νεοελληνική μετάφραση επιστολής του Αγίου Κυρίλλου Λουκάρεως, που έστειλε προς τους διωκόμενους (από τους παπικούς) Ορθοδόξους της Λεοντοπόλεως που είχαν σκανδαλιστεί από τις εναντίον του κατηγορίες (ως δήθεν καλβινιστή) που εξαπέλυαν οι παπικοί και οι λατινόφρονες. Το πρωτότυπο κείμενο υπάρχει στη Βιβλιοθήκη της Γενεύης και εκδόθηκε από τον (αρχιμανδρίτη τότε) Χρυσόστομο Παπαδόπουλο στο βιβλίο του "Απολογία Κυρίλλου του Λουκάρεως" (Ιεροσόλυμα, 1905).

Προς την Αδελφότητα της Υπεραγίας Θεοτόκου που ονομάζεται έτσι στη Λεοντόπολη και μέσω αυτής προς όλους τους ορθοδόξους αρχιερείς, ιερείς και λαϊκούς, και προς όλους όσοι ζουν είτε κατέχοντας αξιώματα είτε ως απλοί πολίτες, στους ορθόδοξους χριστιανούς που βρίσκονται στη Μικρά Ρωσία, ευχόμαστε σωτηρία από τον Θεό, ειρήνη και ευλογία.

Μου έχουν γίνει γνωστά όλα όσα σας συμβαίνουν (αγαπημένα μου τέκνα εν Χριστώ), και με πόσο μεγάλη θλίψη εγώ και η Σύνοδος που με περιβάλλει ακούσαμε για τα δικά σας βάσανα, δεν θα μπορούσα ποτέ —μα το καύχημά σας που έχουμε εν Χριστώ τω Πατρί μας— να το περιγράψω με ακρίβεια. Διότι ποιο από τα λογικά πρόβατα) σκανδαλίζεται και δεν φλεγόμαστε εμείς από τις έγνοιες; Και αν λιώνουμε σε τέτοιο βαθμό από τη στενοχώρια ακόμη και για το παράπτωμα ενός μόνο ανθρώπου, εξαιτίας της πνευματικής επιστασίας που μας εμπιστεύθηκαν, τι να πούμε για τη δική σας αυτή κοινότητα, στην οποία τόσες μυριάδες ανθρώπων έχουν διατηρηθεί πιστές στον Θεό;

Όμως, πράγματι βλέπω ότι έχει έρθει σε εσάς ο καιρός που είχε προειδοποιήσει ο Απόστολος Παύλος. Διότι ήδη οι βαρείς λύκοι έχουν εισβάλει στο ποίμνιο του Χριστού, χωρίς να λυπούνται το ποίμνιο, αλλά κινώντας κάθε νήμα, όπως λέει η παροιμία, για να παρασύρουν πίσω τους τους γνήσιους μαθητές του Χριστού. Αλλά εσείς, όντας δικά του πρόβατα, του καλού ποιμένα, που δεν έχετε συνηθίσει να ακούτε τη φωνή των αλλοτρίων, να είστε ανδρείοι, να γίνεστε δυνατοί, να στέκεστε σταθεροί στην αμώμητη πίστη που ανέκαθεν παραλάβετε από τους πατέρες σας· την πίστη που ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός στερέωσε με το δικό Του αίμα, την οποία κήρυξαν οι μάρτυρες της αλήθειας και στην οποία δοξάστηκαν οι δάσκαλοί μας, δηλαδή ο Βασίλειος, ο Γρηγόριος, ο Χρυσόστομος και ο Κύριλλος [Αλεξανδρείας] και πριν από αυτούς ο Διονύσιος και ο Αθανάσιος, καθώς και το υπόλοιπο πλήθος των Πατέρων της Εκκλησίας μας, των οποίων το τέλος της επίγειας ζωής τους να αναλογίζεστε και να μιμείστε την πίστη τους. Διότι ο Ιησούς Χριστός είναι ο ίδιος χθες και σήμερα και στους αιώνες, αποδίδοντας τις δίκαιες ανταμοιβές σε όσους έζησαν με τον ίδιο τρόπο όπως Εκείνος. Γνωρίζετε δε ότι δεν υπάρχει τίποτα πιο μακαριστό από το να υποφέρει κανείς για το όνομα του Κυρίου, και θυμάστε πόσο πολύ χαίρονταν οι Απόστολοι όταν αξιώθηκαν να υποστούν ατιμία για το όνομά Του. Εσείς, λοιπόν, έχετε γίνει άξιοι και αυτού του μακαρισμού. Γι' αυτό κι εμείς, αν και από τη μία πλευρά λυπηθήκαμε βαθιά για τα δικά σας βάσανα, συμπάσχοντας μαζί σας σαν να είστε δικά μας μέλη, από την άλλη πλευρά χαιρόμαστε μαζί σας για την ελπίδα της μακαριότητας, την οποία σας προξενεί η θλίψη που υπομένετε.

Μην αγνοείτε όμως και τις μεθόδους των ψευδαποστόλων, οι οποίοι συνεχώς στρέφονται εναντίον μας με κάθε τρόπο. Εκείνοι, επειδή δεν έχουν τίποτα να προσάψουν ενάντια στην εντιμότητα του γένους μας, κατηγορούν εμάς τους ποιμένες για κακοδοξία, μήπως και καταφέρουν έτσι να παρασύρουν με το μέρος τους έστω και μερικούς, όπως νομίζουν. Εμείς, αυτούς τους ανθρώπους δεν θα τους αξιώναμε καν για συζήτηση, μιας και είναι διεστραμμένοι και αυτοκατάκριτοι. Αλλά απέναντι σε εσάς νιώθουμε την υποχρέωση να υπερασπιστούμε τον εαυτό μας, επειδή φοβόμαστε τον κίνδυνο που επαπειλείται για εκείνους που σκανδαλίζουν έστω και έναν από τους μικρούς, πόσο μάλλον ένα τόσο πολυάριθμο ποίμνιο.

Να γνωρίζετε λοιπόν, αγαπημένα τέκνα της Μετριότητάς μας, ότι εμείς, έχοντας από την αρχή ανατραφεί με το γάλα της ευσέβειας και έχοντας μεγαλώσει με ορθόδοξα δόγματα, είμαστε πάντοτε προσηλωμένοι στα ορθά δόγματα της Μητέρας μας, της Ανατολικής Εκκλησίας. Και επειδή αναγνωριστήκαμε ως τέτοιοι από τους αληθινούς ποιμένες —αναφέρομαι στον σπουδαίο εκείνον Μελέτιο [Πηγά] και όσους συμφωνούσαν μαζί του— εκλεγήκαμε από αυτόν τον ίδιο στον δικό του Πατριαρχικό θρόνο, αυτόν της Αλεξάνδρειας. Σε αυτόν τον θρόνο δεν βρέθηκε ποτέ κανένας να μας κατηγορήσει για διαστρέβλωση ή για οποιαδήποτε παρέκκλιση από τα ορθά δόγματα της Εκκλησίας μας, κατά τη διάρκεια των είκοσι ολόκληρων ετών που κρατούσαμε το πηδάλιο και καθοδηγούσαμε τον εκεί λαό.

Αλλά και όταν από εκεί μετακληθήκαμε σε αυτόν εδώ τον Οικουμενικό Θρόνο —ή μάλλον, για να το πω πιο σωστά, όταν εξαναγκαστήκαμε, και μάλιστα όχι μία ή δύο φορές αλλά πολλές (διότι παλεύοντας με τις δυσκολίες του θρόνου εκδιωχθήκαμε επίσης πολλές φορές)— δεν κλονίσαμε καθόλου καμία από τις εκκλησιαστικές τάξεις που βρήκαμε, καθώς αυτές ήταν ορθές και άμεμπτες, αλλά αντίθετα τις επικυρώσαμε δημόσια και με λόγια και με έργα, διανύοντας τώρα αυτό το δέκατο τέταρτο έτος που με τη χάρη του Χριστού διοικούμε το ποίμνιο και το οδηγούμε σε σωτήρια βοσκοτόπια, όπως μας υπέδειξαν οι Άγιες Σύνοδοι, απομακρύνοντάς το όσο είναι δυνατόν από τα θανατηφόρα [βοσκοτόπια], ώστε να μη ζητηθούν από εμάς οι ψυχές του ποιμνίου. Ή μήπως τώρα χρειάζεται πάλι να κάνουμε φανερή την ευσέβειά μας, μετά από τόσες χειροτονίες ορθοδόξων αρχιερέων, στους οποίους δεν έθετα τα χέρια μου, αν δεν ομολογούσαν ενώπιον όλης της Εκκλησίας με μάρτυρα τον Θεό, το ιερό Σύμβολο [της Πίστεως] και την απαρέγκλιτη τήρηση των επτά αγίων Οικουμενικών Συνόδων; Και μετά από τόσους ιερείς, δασκάλους του Ευαγγελίου και πνευματικούς πατέρες, τους οποίους καθημερινά αναδεικνύω σε σχεδόν ολόκληρη την οικουμένη, επιτρέποντάς τους να διδάσκουν τον λαό του Κυρίου σύμφωνα με την ευσέβεια που μας παραδόθηκε ανέκαθεν από τους Αποστόλους και τους διαδόχους τους;

Όμως, αυτοί που είναι τυφλοί μπροστά στο φως, πασχίζουν να μας προσάψουν ψεγάδι, κατηγορώντας μας για καλβινισμό και αίρεση. Με αυτόν τον τρόπο φανερώνουν τη δική τους κακή προαίρεση και αποδεικνύουν σε όλους ότι είναι πονηροί και αμαθείς. Διότι, ενώ επιθυμούν να μας εκδικηθούν για άλλους λόγους, ψάχνουν να μας δείξουν ένοχους σε διαφορετικά ζητήματα· όμως κοπιάζουν μάταια, καθώς προσκρούουν στον Θεό και την αλήθεια. Επειδή είναι βέβαιο ότι εμείς, με τη χάρη του Θεού, είμαστε από την αρχή εκλεγμένοι από τη θεία χάρη για τη Βασιλεία —και για αυτό καυχιόμαστε χωρίς δισταγμό, έχοντας τη μαρτυρία της συνείδησής μας— και ευλογημένοι, καθώς σιχαίνομαι κάθε αίρεση από τη νεαρή μου ηλικία και ακόμη και τώρα τις αποστρέφομαι, ζώντας μέσα στην Εκκλησία. Και δεν είναι δίκαιο να ελέγχεται από κανέναν η δική μας λαμπρή κλήση· γι' αυτό και απορρίπτουμε τις φλυαρίες των αντιπάλων και τις συκοφαντίες όσων τεχνάζονται πράγματα ενάντια στην ορθοδοξία μας.

Εμείς πράγματι, με τη χάρη του Θεού, ποτίσαμε το ποίμνιό μας σε όλους τους περασμένους χρόνους με γλυκό και καθαρό νερό, δηλαδή την αληθινή και ευαγγελική διδασκαλία· και τώρα δεν πράττουμε διαφορετικά, όπως γνωρίζουν όσοι διδάσκονται συνεχώς από εμάς. Σε αυτό το ζήτημα δεν έχουμε ανάγκη από τη μαρτυρία άλλων· έχουμε το Πανάγιο Πνεύμα και τον Ιησού Χριστό να μαρτυρούν υπέρ ημών, καθώς και όλο το ποίμνιό μας, και πάνω απ' όλα την αγία μας Σύνοδο. Στο εξής ας μη μου δημιουργεί κανείς προβλήματα, και παρακαλούμε τον Θεό, τον επόπτη των πάντων, να διατηρήσει την Ανατολική Εκκλησία —και για να το πω έτσι, την Καθολική και Αποστολική [Εκκλησία], η οποία είναι ανώτερη από όλες τις αιρέσεις. Εσείς λοιπόν, αγαπημένα τέκνα εν Χριστώ, να στέκεστε σταθεροί, όπως προείπα, στην πίστη με την οποία διδαχθήκατε. Και αν ακόμη ένας άγγελος από τον ουρανό —πόσο μάλλον εμείς οι ίδιοι— σας κηρύξει ένα ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε και πιστέψατε μέσω της διαδοχής των Πατέρων, ας είναι ανάθεμα.

Διότι ένας τέτοιος [κήρυκας] ασφαλώς δεν θα ενεργεί από μόνος του, αλλά θα ανήκει σε εκείνους που μεταμορφώνονται σε άγγελο φωτός· και δεν θα κηρύττει αληθινό ευαγγέλιο, αλλά την καταστροφή και την απώλεια, πρώτα για τον εαυτό του και έπειτα για όσους τον ακολουθούν. Είθε δε ο Θεός της ειρήνης και κάθε παρηγοριάς να παρηγορήσει τις καρδιές σας και να σας στηρίξει στην πίστη Του, η οποία βρίσκεται εν Χριστώ Ιησού. Αμήν. 

4 Δεκεμβρίου 1634