Για τον αείμνηστο πάστορα Richard Wurmbrand (+2001) διαβάστε οπωσδήποτε αυτό το άρθρο:
https://www.oodegr.com/english/empeiries/finishing_the_race.htm
Στην παρούσα ανάρτηση, δημοσιεύω τον σύνδεσμο με την ελληνική έκδοση του αποκαλυπτικότατου βιβλίου του "Βασανισμένοι για τον Χριστό" του οποίου εντόπισα σπάνιο αντίτυπο και το απέστειλα στον γιο του Μιχαήλ (86 ετών σήμερα), ο οποίος το ψηφιοποίησε:
https://richardwurmbrandfoundation.com/pdfs/tfc-greek.pdf
Αξίζει κάθε του σελίδα...
Κυκλοφόρησε και ηλεκτρονικά η σπουδαία εργασία του Ιερομονάχου Ευγενίου, γραμμένη και αυτή στο πνεύμα του Αγίου πρ. Φλωρίνης Χρυσοστόμου, π. Θεοδωρήτου, Δελήμπαση και λοιπών Ενισταμένων, με ακαταμάχητα επιχειρήματα για την πλάνη περί "ακύρων μυστηρίων". Συγχαρητήρια στον συγγραφέα και τους συντελεστές της εκδόσεως.
Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΜΟΛΥΣΜΟΥ ΤΩΝ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ ΕΚ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΜΗ ΚΑΤΑΔΙΚΑΣΘΕΝΤΩΝ ΑΙΡΕΤΙΚΩΝ
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
τοῦ Γέροντος Σάββα Λαυριώτη
Εἶναι ἰδιαίτερη τιμὴ καὶ ξεχωριστὴ ἡ χαρὰ τὴν ὁποία αἰσθα-νόμεθα, καθὼς καλούμεθα νὰ προλογίσουμε τὸ ἐξαίρετο βιβλίο «Ἡ ἔννοια τοῦ μολυσμοῦ τῶν Ὀρθοδόξων ἐκ τῆς ἐκκλησιαστικῆς κοινωνίας μὴ καταδικασθέντων αἱρετικῶν» τοῦ ἀγαπητοῦ ἀδελ-φοῦ καὶ συναγωνιστοῦ, Εὐγενίου ἱερομονάχου.
Ὅταν, μὲ τὴν βοήθεια τοῦ Τριαδικοῦ μας Θεοῦ, τὶς πρεσβεῖες τῆς Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καὶ τὶς εὐλογίες τῶν πνευματικῶν μας πατέρων, ξεκινήσαμε τὸν θεάρεστο ἀγῶνα τῆς ἱεροκανονικῆς διακοπῆς κοινωνίας μὲ τοὺς αἱρετικοὺς Οἰκουμενιστές, λίαν συ-ντόμως, ἀντιληφθήκαμε τὴν ἀπουσία, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀδήριτη ἀνά-γκη, τῆς ἐκδόσεως ἑνὸς βιβλίου, τὸ ὁποῖο θὰ ἔριχνε φῶς στὸ φλέ-γον ζήτημα τῆς ἐποχῆς μας, τὴν ἀντιμετώπισιν ἐκ μέρους τῶν Ὀρ-θοδόξων καὶ τὴν στάσιν αὐτῶν ἔναντι τῶν θεοστυγῶν αἱρέσεων καὶ τῶν θεομάχων αἱρετικῶν. Ἕνα θέμα ποὺ τεχνηέντως ἀποκρύ-πτεται, προκειμένου νὰ μὴν ἀφυπνιστοῦν ὑπνώττουσες συνειδή-σεις ἐν μέσῳ ἑνὸς ἐνόχου καὶ προδοτικοῦ ἐφησυχασμοῦ.
Αὐτὴν λοιπὸν τὴν ἀπουσία, ἔρχεται νὰ καλύψει τὸ βιβλίο τοῦ πατρὸς Εὐγενίου. Μάλιστα ἔρχεται στὴν κατάλληλη στιγμή, τὴν στιγμὴ ποὺ ἔχουν δημιουργηθεῖ ἀπορίες, ἐνστάσεις καὶ ἀμφιβολί-ες γιὰ τὴν κανονικότητα, ὑποχρεωτικότητα καὶ ἀνάγκη τῆς διακο-πῆς κοινωνίας μὲ τοὺς ἀκαθαιρέτους αἱρετικούς. Ἔρχεται νὰ δια-σαφηνίσει ἁγιογραφικὰ καὶ ἁγιοπατερικά, γιὰ ποιὸν λόγο εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ διακοπὴ κοινωνίας μὲ τοὺς ἀκαθαιρέτους αἱρετι-κοὺς Οἰκουμενιστές, πότε χάνεται ἡ ἱερωσύνη ἀπὸ αὐτούς· καὶ νὰ δώσει ἀπαντήσεις σὲ ἐρωτήματα ὅπως, ἂν εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ διακοπὴ κοινωνίας μὲ τοὺς ἀκαθαιρέτους αἱρετικούς, τί σημαίνει μολυσμὸς τῶν μυστηρίων, τὴν ἔννοια τοῦ ἀναθέματος καὶ τῆς κα-θαιρέσεως, τὴν στάση τῶν ἁγίων μας ἔναντι τῶν ἀκαθαιρέτων αἱρετικῶν, ἂν εἰσάγει σχίσμα στὴν Ἐκκλησία ὁ μὴ καταδικασθεὶς αἱρετικὸς καὶ αὐτοὶ ποὺ τὸν ἀκολουθοῦν, τὴν ἁγιοπατερικὴ ἑρμη-νεία τοῦ 15ου Κανόνος τῆς ΑΒ’ Συνόδου ἐπὶ ἁγίου Φωτίου ἐν Κπό-λει, πότε ἐπέρχεται μολυσμὸς στοὺς Ὀρθοδόξους ἐκ τῆς κοινωνίας τους μὲ τὴν αἵρεση. Ἀλλὰ καὶ ἀπαντήσεις στὸ γιατὶ εἶναι ὑποχρε-ωτικὸς ὁ 15ος Κανόνας τῆς ΑΒ’ Συνόδου, ἀπαντήσεις στὸ ἂν πρέπει νὰ ἀσκοῦνται οἰκονομίες σὲ θέματα προσώπων, εἴτε ποὺ αἱρετί-ζουν, εἴτε ποὺ κοινωνοῦν μὲ αἱρετικοὺς καὶ μέχρι πότε, στὸ ἂν καὶ πότε καὶ μὲ ποιὸ τρόπο ἀσκήθηκαν οἰκονομίες στὸ θέμα τῆς ἐκκλησιαστικῆς κοινωνίας μὲ τοὺς ἀκαθαιρέτους αἱρετικούς· καὶ ὅλα αὐτὰ τεκμηριωμένα ἀπὸ τὶς πράξεις τῶν Ἁγίων, τοὺς λόγους τους καὶ τὸ πιὸ σημαντικό, ἀπὸ τὰ πρακτικὰ τῶν Ἁγίων Οἰκουμε-νικῶν Συνόδων, ποὺ ἀποτελοῦν καὶ τὴν βάση τῶν δογμάτων τῆς Ἐκκλησίας μας.
Ἀναδεικνύεται λοιπὸν ἡ διαχρονικὴ στάση τῆς Ἐκκλησίας μέσω τῶν Ἁγίων μας, κάτι ποὺ εἶναι χρησιμότατον τὴν σήμερον ἡμέρα, ὅπου ὁ Οἰκουμενισμὸς μετὰ τὴν ψευδοσύνοδο τοῦ Κολυ-μπαρίου ἔχει ἑδραιωθεῖ ὡς ἐπίσημη διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας μας, καθὼς ἐκηρύσσετο ἐδῶ καὶ δεκαετίες, μὲ τὴν συμμετοχή μας στὸ Παγκόσμιο Συμβούλιο Ἐκκλησιῶν (=αἱρέσεων) καὶ τὴν ἀπο-δοχὴ καὶ συνυπογραφὴ τῶν βλασφήμων καὶ θεομάχων κειμένων του.
Ὁ ἀπώτερος σκοπὸς ὅμως τοῦ ἀνὰ χεῖρας βιβλίου, δὲν εἶναι μόνον νὰ φωτίσει τὰ κεκρυμμένα καὶ νὰ ἀποκαλύψει ὅσα τεχνηέ-ντως ἀποκρύπτονται ἀπὸ τὸ Ὀρθόδοξο ποίμνιο, ὥστε νὰ προφυλά-ξει τοὺς πιστοὺς ἀπὸ τὴν παναίρεση τοῦ Οἰκουμενισμοῦ. Δὲν εἶναι μία ἁπλὴ κατάδειξη τοῦ πῶς οἱ Ἅγιοί μας ἀντιμετώπισαν τὶς αἱρέ-σεις καὶ μαρτύρησαν καὶ ἀγωνίσθηκαν ἐναντίον αὐτῶν. Ἀλλὰ κυ-ρίως εἶναι νὰ δώσει παράδειγμα παρρησίας καὶ θάρρους στοὺς πι-στούς, ἔναντι τῆς δύναμης τῶν αἱρετικῶν Πατριαρχῶν καὶ Ἐπι-σκόπων ὅπου καταλύουν τὴν ἀμώμητο πίστη μας.
Νὰ ἐνθαρρύνει τοὺς πιστοὺς Ὀρθοδόξους νὰ ἀναλάβουν ἀγῶνα ἐναντίον τῆς θεοστυγοῦς παναιρέσεως τοῦ Οἰκουμενισμοῦ, μιμούμενοι τοὺς ἁγίους μας. Νὰ δώσει τὸ σύνθημα τῆς νίκης τῆς παρατάξεως τῶν Ὀρθοδόξων, τὴν νίκη τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐπὶ τῶν ἀντιχρίστων δυνάμεων, ποὺ μὲ τὴν εἰσαγωγὴ τῆς αἱρέσεως, προσπαθοῦν νὰ καταλύσουν τὴν Ὀρθόδοξη πίστη μας καὶ κατ’ ἐπέκτασιν τὴν Ἐκκλησία. Νὰ ὑπενθυμίσει τὸν ἀγῶνα τῶν ἁγίων Πατέρων μας, ὥστε νὰ τοὺς μιμηθοῦμε κατὰ πάντα.
Συγχαίρουμε τὸν ἀδελφόν μας ἱερομόναχο Εὐγένιο διὰ τὸ παρὸν βιβλίον, τὸ ὁποῖον πιστεύουμε ὅτι θὰ ἀναδειχθεῖ ἐγχειρίδιον γνώσεως ἐναντίον τῶν πάσης φύσεως αἱρετικῶν καὶ αἱρέσεων καὶ εὐχόμαστε ὁ κόπος του νὰ καρποφορήσει ἑκατονταπλασίονα, εἰς δόξαν καὶ τιμὴν τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύμα-τος, ἀμήν.
Γέρων Σάββας Λαυριώτης
Ἑορτὴ Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου
15/ 08 / 2023
Κατεβάστε το (DOWNLOAD PDF – 9ΜΒ)
ΠΗΓΗ: https://www.agioritespateres.com/i-ennoia-tou-molysmou/
100 χρόνια Ἡμερολογιακῆς Μεταρρύθμισης (1924-2024)
Μὲ τὴν βοήθεια τοῦ Θεοῦ, ἔχει ἤδη ἑτοιμασθεῖ πρὸς ἐκτύπωσιν τὸ νέο πολὺ σημαντικὸ καὶ ἐπίκαιρο βιβλίο τοῦ Ποιμενάρχου μας Σεβ/του Μητροπολίτου Λαρίσης καὶ Πλαταμῶνος κ. Κλήμεντος μὲ τὸν πλήρη τίτλο: 100 χρόνια Ἡμερολογιακῆς Μεταρρύθμισης (1924-2024), Ἡμερολογιακὸ – Οἰκουμενισμὸς – Κοινὸ Πασχάλιο – «Πρωτεῖο» Κωνσταντινούπολης.
Τὸ βιβλίο, ἀφιερωμένο στὸν σύγχρονο Ὁμολογητὴ Πατέρα Ἰουστῖνο Πόποβιτς, 124 σελίδων, μὲ ἔγχρωμο ἐξώφυλλο, ἀσπρόμαυρο ἐσωτερικῶς, μὲ φωτογραφίες, διαστάσεων 14 x 21 ἑκ., ἑτοιμάσθηκε κατὰ τὸ παρὸν ἔτος ὡς συμβολὴ στὴν ἐπέτειο τῶν 100 χρόνων ἀπὸ τὴν παρανόμως ἐπιβληθεῖσα στὴν Ἐκκλησία Ἡμερολογιακὴ Καινοτομία, καὶ χωρίζεται σὲ δέκα κεφάλαια.
Μετὰ τὴν Εἰσαγωγή, ἀναπτύσσεται σύντομα τὸ θέμα τῆς Ἑορτολογικῆς Ἑνότητος στὴν Ἐκκλησία ἀπὸ τὴν Α΄ Οἰκουμενικὴ Σύνοδο, παρουσιάζεται ἡ Καινοτομία τῆς Παπικῆς Γρηγοριανῆς Ἡμερολογιακῆς Μεταρρυθμίσεως καὶ ἡ καταδίκη της ἀπὸ τὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία τὸν ΙΣΤ΄ αἰ., γίνεται ἀναφορὰ στὴν Ἐγκύκλιο τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου τοῦ 1920 ὡς καθοριστικοῦ κειμένου γιὰ τὴν Οἰκουμενιστικὴ πλέον δραστηριότητα στὸν Ὀρθόδοξο χῶρο, ἀποσαφηνίζεται τὸ μεγάλης ἱστορικῆς σημασίας θέμα τῆς πολιτικῆς καὶ συνακόλουθα ἐκκλησιαστικῆς καταστάσεως τῆς ἐποχῆς ἐκείνης γιὰ νὰ κατανοηθοῦν τὸ πλαίσιο καὶ τὰ πρόσωπα, ἐξηγεῖται τὸ ἔργο τοῦ λεγομένου «Πανορθοδόξου Συνεδρίου» τοῦ 1923 στὴν Κωνσταντινούπολη, παρουσιάζεται πῶς ἀκριβῶς ἐπιτελέσθηκε ἡ Ἡμερολογιακὴ Μεταρρύθμιση τοῦ 1924 σὲ Κων/λη καὶ Ἀθήνα, καὶ ἐπίσης τὶ ἐπακολούθησε ἀμέσως μετὰ ἀπὸ αὐτήν, ἐξιστορεῖται ἡ Οἰκουμενιστικὴ δραστηριότητα τῶν ἐξ ὀρθοδόξων Οἰκουμενιστῶν στὸ «Παγκόσμιο Συμβούλιο Ἐκκλησιῶν», στὶς σχέσεις μὲ τὸν Παπισμὸ καὶ στὸ Διαθρησκειακὸ ἄνοιγμα, ἐξηγεῖται πλήρως ἡ ἱστορία καὶ τὸ νόημα τοῦ λεγομένου «Κοινοῦ Πασχαλίου» ποὺ δρομολογεῖται στὶς μέρες μας, παρουσιάζεται γιὰ πρώτη φορὰ ἀπὸ ἐμᾶς τὸ θέμα τοῦ λεγομένου «Πρωτείου» τῆς Κωνσταντινουπόλεως, μιᾶς νέας αἱρέσεως ποὺ συμβαδίζει μὲ τὸν Οἰκουμενισμό, καὶ τέλος ἀντικρούονται ἱκανοποιητικῶς βασικὲς συνήθεις ἀντιρρήσεις καὶ ἐπικρίσεις ἐναντίον τῶν Γνησίων Ὀρθοδόξων Χριστιανῶν τοῦ Πατρίου Ἡμερολογίου ἀπὸ τοὺς ποικίλους κατηγόρους τους. Στὸ τέλος παρατίθεται ἡ βασικὴ Βιβλιογραφία, ἡ ὁποία χρησιμοποιήθηκε γιὰ τὴν σύνταξη τῆς παρούσης ἐμβριθοῦς καὶ τεκμηριωμένης κατὰ πάντα ἐργασίας.
Τὸ σχετικὰ σύντομο καὶ περιεκτικὸ αὐτὸ βιβλίο τοῦ Σεβ/του Λαρίσης κ. Κλήμεντος ἀποτελεῖ καρπὸ μακρᾶς μελέτης σχετικοῦ πρωτοτύπου ἐν πολλοῖς ὑλικοῦ, μὴ γνωστοῦ εὐρύτερα, καὶ ἀποτελεῖ πραγματικὰ μιὰ πολὺ καλὴ καὶ ἀναγκαία παραδοσιακὴ ἐκκλησιαστικὴ τοποθέτηση, μὲ ἐκλαϊκευτικὸ χαρακτῆρα, ἐπὶ εἰδικοῦ καὶ δυσκόλου θέματος, τὸ ὁποῖο ἀντιλέγεται ἐδῶ καὶ ἕναν αἰῶνα. Ὁ σκοπός του εἶναι νὰ διαφωτίσει περὶ τῆς ἀληθείας ἐπ’ αὐτοῦ, νὰ κατατοπίσει καὶ στηρίξει τὸ Μικρὸν Ποίμνιον τοῦ Πατρίου σὲ ἐποχὴ μεγάλης συγχύσεως, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐξηγήσει καὶ μαρτυρήσει πρὸς τοὺς ἔξω περὶ τῆς ἀληθινῆς ταυτότητος, παρουσίας καὶ μαρτυρίας μας. Καὶ μάλιστα σὲ στιγμὴ λίγο πρὶν ἀπὸ τὴν πλήρη ὁλοκλήρωση τῆς Ἡμερολογιακῆς Μεταρρυθμίσεως, ἡ ὁποία ἐδῶ καὶ ἕναν αἰῶνα περιελάμβανε ἀλλαγὴ καὶ στὸ Πασχάλιο γιὰ λόγους δῆθεν ἐπιστημονικῆς ἀκριβείας.
Ἀποτελεῖ ἔκδοση – παράρτημα τοῦ Περιοδικοῦ «Ἔπαλξις Ὀρθοδοξίας» τῆς ἡμετέρας Ἱερᾶς Μητροπόλεως Λαρίσης καὶ Πλαταμῶνος καὶ ἀποβλέπει στὴν ὑπεύθυνη ἐνημέρωση ὅσων θὰ ἀναγνώσουν τὸ ἔργο μὲ προσοχὴ καὶ ἐπιμέλεια.
Ἐπὶ τοῦ παρόντος, τὸ βιβλίο δύναται νὰ ἀναγνωσθεῖ σὲ ἠλεκτρονικὴ μορφὴ ΕΔΩ.
(ΠΗΓΗ: https://www.romfea.gr/katigories/10-apopseis/65547-anazitontas-ena-xameno-ergo-tou-loykari )
Νικολάου Μάννη, εκπαιδευτικού
Το παρόν άρθρο, ως ειδικού ενδιαφέροντος, θα είχε θέση μάλλον σε κάποιο επιστημονικό περιοδικό, συγκεκριμένης μάλιστα θεματολογίας.
Επειδή όμως το Πρακτορείο Εκκλησιαστικών Ειδήσεων Romfea.gr έχει κατά καιρούς δημοσιεύσει ανάλογα άρθρα και η επισκεψιμότητά της είναι ασυγκρίτως ανώτερη από την απήχηση που μπορεί να έχει ένα περιοδικό, θεώρησα απαραίτητη την δημοσίευση του παρόντος άρθρου εδώ.
Πόσο μάλιστα όταν είναι αναγκαίο να ενημερωθούν όσο το δυνατόν περισσότερα πρόσωπα και φορείς για τον στόχο της αναζήτησης περί του οποίου θα αναφερθώ ενταύθα.
Ως γνωστόν ο μέγας Κύριλλος Λούκαρις υπήρξε ο πρώτος που μερίμνησε για την ίδρυση τυπογραφείου στον ελλαδικό χώρο πείθοντας τον συνεργάτη του Νικόδημο Μεταξά να μεταφέρει τον εξοπλισμό του από την Αγγλία (μέσω Κεφαλονιάς) στην Κωνσταντινούπολη.
Μας είναι επίσης γνωστό ότι ζώντος του Λουκάρεως εκδόθηκαν τα έργα του «Κατά Ιουδαίων» (1627) και «Confessio Fidei» (1629 - εκδόθηκε και στα ελληνικά το 1631 με τίτλο «Ομολογία Πίστεως»).
Συνέγραψε και άλλα κείμενα (τα περισσότερα ανέκδοτα ακόμη, όπως οι εκατοντάδες ομιλίες του), αλλά - κατά την αντίληψη και παραδοχή των περισσοτέρων ερευνητών - μόνο τα δύο παραπάνω εκτυπώθηκαν.
Με βάση όμως τις πηγές που μελέτησα τα τελευταία χρόνια ανακάλυψα ότι υπήρξε ένα ακόμη έργο του Λουκάρεως το οποίο εκδόθηκε μεν, αλλά δεν μας έχει διασωθεί ούτε ένα αντίτυπο, ούτε έχει καταλογογραφηθεί.
Σκοπός λοιπόν του παρόντος άρθρου είναι η δημοσιοποίηση όλων των, σχετικών με το απωλεσθέν έργο, στοιχείων, ώστε να υπάρξει γενική κινητοποίηση για την ανεύρεση έστω και ενός αντιτύπου από αυτό.
Η πρώτη ιστορική αναφορά γίνεται από τον - κρυφό Ουνίτη - Μητροπολίτη Παροναξίας Ιερεμία Βαρβαρίγο σε γράμμα του προς τον καρδινάλιο Ludovico Ludovisi, στις 7 Αυγούστου 1627, όπου αναφέρει ότι ο Λούκαρις ήθελε να τυπώσει «una sua operetta nomata Espositio in symbolo» [1].
Για αυτό «το σύντομο έργο ονόματι Έκθεση του Συμβόλου» όμως δεν δίνει άλλες πληροφορίες, απλά στις 12 Αυγούστου, του ιδίου έτους, επαναλαμβάνει την πληροφορία σε γράμμα του προς τον γνωστό εξωμότη Πέτρο Αρκούδιο: «stà per stampare anco un libro suo questo Cachiarcha, Espositio in Symbolum, pieno di heresie, scismi, et errori» [2].
Ο Olar θεωρεί [3] ότι θα μπορούσε ο Βαρβαρίγος να ταυτίζει το έργο αυτό με το κείμενο «Έκθεσις σύντομος της Ορθοδόξου Πίστεως» η οποία δημοσιεύθηκε στην έκδοση (με παραπλανητικό τίτλο και τοποχρονολογία, για λόγους ασφαλείας) «Βιβλίον του ορθού λόγου» (Λονδίνο, 1625) [4].
Όμως εκτός του ότι ο Βαρβαρίγος τον Αύγουστο του 1627 αναφέρεται σε μελλοντική και όχι προϋπάρχουσα έκδοση, η εν λόγω «Έκθεσις» (από την οποία άλλωστε απουσιάζει η αναφορά περί «του Συμβόλου», τόσο στον τίτλο, όσο και στο περιεχόμενο), σε αντίθεση με όσα έχουν ισχυριστεί άλλοι ερευνητές, δεν ανήκει στην γραφίδα του Λουκάρεως αλλά σε παλαιότερο συγγραφέα, μιας και πρωτοεκδόθηκε το 1570 στη Γενεύη, μαζί με άλλα πατερικά έργα, και με τον πλήρη τίτλο «Αναστασίου Πατριάρχου Θεουπόλεως και Κυρίλλου Αλεξανδρείας Έκθεσις σύντομος της ορθοδόξου πίστεως».
Ως έργο του Πατριάρχου Αντιοχείας Αναστασίου το επανεξέδωσε και ο Migne [5], ενώ η αναφορά στον Άγιο Κύριλλο Αλεξανδρείας (+444) είναι παράδοξη, διότι εκείνος έζησε περίπου ενάμιση αιώνα πριν τον Αντιοχείας Αναστάσιο Α΄.
Τον Σεπτέμβριο του 1627 ο Ολλανδός πρέσβης στην Κωνσταντινούπολη Cornelius Haga σε γράμμα του προς τον Festus Hommius αναφέρει πως ο Λούκαρις «præ manibus habet doctam super Symbolum Apostolorum explicationem... quos brevi, volente Deo ...typographia ex Anglia a doctissimo monasticæ vitæ viro Græco, huc allata, sine fructu sit, typis excudi et inter Gentem hanc divulgari curabit» [6].
Λίγους μήνες μετά γίνεται λόγος για ένα έργο του Λουκάρεως από τον πρέσβη της Βενετίας στην Κωνσταντινούπολη Sebastiano Venier σε εμπιστευτική του αναφορά προς τους ανωτέρους του στις 8 Ιανουαρίου (ν.η.) του 1628 σχετικά με το τυπογραφείο του Μεταξά: «Ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐκτυπώνεται ἓν σύγγραμμα τοῦ Πατριάρχου» [7]. Το ποιος ήταν ο τίτλος του έργου αυτού δεν αναφέρεται.
Ούτε ο Άγγλος πρεσβευτής στην Κωνσταντινούπολη Thomas Roe αναφέρει τον ακριβή τίτλο του έργου όταν, ένα μήνα μετά, γράφει (η ορθογραφία τoυ αγγλικού πρωτοτύπου είναι της εποχής εκείνης) πως «the patriarch hauing sent a little treatise to the press, made by himselfe (being only a declaration of the fayth and tenetts of the Greeke church...)» [8].
Αντιθέτως ο Antoine Léger (καλβινιστής εφημέριος της Ολλανδικής πρεσβείας στην Κωνσταντινούπολη) υπήρξε πιο σαφής: «cum missi sunt Turcaead disturbandam typographiam, & captivandas operas, Cyrilli ipsius expositio in symbolum Apostolicum prisci hellenismi idiomate conscripta concinnabatur» [9].
Η διακοπή της εκτυπώσεως περισσότερων αντιτύπων οδήγησε τον Λούκαρι να αναζητήσει τρόπο επανέκδοσης του έργου αυτού.
Από την επιστολογραφία του μαθητή του και στενού συνεργάτη του Μητροφάνους Κριτόπουλου μαθαίνουμε πως ο Κύριλλος Λούκαρις του είπε να παραμείνει στη Βενετία για να εκτυπώσει κάποια έργα του.
Διαβάζουμε σε επιστολή του Κριτόπουλου προς τον Johan Brotbecker (στις 20 Σεπτεμβρίου 1628 από την Βενετία) πως ο Πατριάρχης «Er schicket ein Ertzbischof hieher, das Er ein buch trucken lasse, welches Er der Patriarch, selbst geschrieben, so in sich begreift ein ausslegung des Heyligen Glaubens» [10]. Τελικά η έκδοση αυτή δεν έγινε, επειδή δεν το επέτρεψαν οι αρχές της Βενετίας.
Ένα αντίτυπο πάντως από τα ελάχιστα που πρόλαβαν να τυπωθούν στην Κωνσταντινούπολη πρέπει να βρήκε αργότερα (συγκεκριμένα την άνοιξη του 1634) στη Ζάκυνθο (της οποίας Αρχιεπίσκοπος ήταν πλέον ο Νικόδημος Μεταξάς) και ο Ενετός προβλεπτής της Ζακύνθου Fantin Soranzo.
Στην αναφορά του προς τους προϊσταμένους του αναφέρει ότι το βιβλίο έχει τον τίτλο «Brevis et compendiosa explicatio Sacri Symboli Fidei (δηλ. «Μια σύντομη και συνοπτική εξήγηση του Αγίου Συμβόλου της Πίστεως»), όπου εμφανίζονται να διαλέγονται δύο πρόσωπα, στο όνομα της ορθόδοξης ή καθολικής πίστης το ένα και της λατινικής το άλλο» [11].
Ο Augliera βέβαια κάνει λάθος όταν ταυτίζει το έργο αυτό με το έργο «Μαξίμου του Μαργουνίου [12] ταπεινού Επισκόπου Κυθήρων Διάλογος.
Τα πρόσωπα Γραικός και Λατίνος», που επίσης εκτύπωσε ο Μεταξάς, διότι ούτε εκεί επιχειρείται κάποια εξήγηση του Συμβόλου της Πίστεως.
Οι συνώνυμες λέξεις (που χρησιμοποιούνται στις παραπάνω ξενόγλωσσες - γραμμένες στα ιταλικά, λατινικά, αγγλικά και γερμανικά - πηγές, για τον τίτλο του έργου) «Espositio», «Εxplicationem», «Declaration», «Expositio», «Ausslegung» και «Explicatio», που μπορούν να μεταφραστούν ως «Ἐκθεση», «Δήλωση», «Ερμηνεία», «Εξήγηση» κ.τ.ό. θα περιέπλεκαν τα πράγματα στην έρευνά μας, εάν δεν υπήρχε μία σημαντική πηγή που μας δίνει τον τίτλο του χαμένου έργου του Λουκάρεως.
Πρόκειται για μια εγκύκλιο του μοιχεπιβάτη ψευδοπατριάρχη Κυρίλλου του Κονταρή (ο οποίος συμμετείχε στη συνωμοσία για την δολοφονία του Λουκάρεως, με σκοπό να αρπάξει τον πατριαρχικό θρόνο, όπερ και εγένετο το 1638), συνταχθείσα τον Απρίλιο του 1639, στην οποία αναφέρει τον ακριβή τίτλο του αναζητούμενου βιβλίου στην ελληνική γλώσσα: «Ἐξήγησις τοῦ Ἁγίου Συμβόλου» [13] στον οποίο συμπληρώνει περιγραφικά «διαλόγου τρόπῳ διηγουμένη» [14].
Με την εγκύκλιο αυτή όμως διατάζει τους ιερείς και λαϊκούς της Πόλης να παραδώσουν τα βιβλία του Λουκάρεως που κυκλοφορούν (αναφέρει ονομαστικά τα «Κεφάλαια», δηλαδή την «Ομολογία Πίστεως», το «Κατά Ιουδαίων» και την «Εξήγηση του Αγίου Συμβόλου») «ἵνα γίνῃ διάσκεψις συνοδικὴ περὶ αὐτῶν, καὶ τὰ μὲν εὐσεβείας ἐχόμενα δοθείῃ ἄδεια ἀναγινώσκεσθαι· τὰ δὲ παραδοθείῃ πυρί» [14].
Ότι ο ξεκάθαρος σκοπός του Κονταρή ήταν η καταστροφή των βιβλίων και όχι η εξέτασή τους αποδεικνύεται όχι μόνο από το γεγονός ότι είχε ήδη «αναθεματίσει» (μετά θάνατον!) τον Λούκαρι ως «αιρετικό» τον Σεπτέμβριο του 1638 (σύμφωνα με τις εντολές των εν Βατικανώ χρηματοδοτών του), αλλά και από τις φρικτές κατάρες που εκσφενδονίζει σε όποιον τολμήσει να αποκρύψει τα βιβλία αυτά· «ἀφωρισμένοι εἴησαν... καὶ κατηραμένοι καὶ ἀσυγχώρητοι καὶ ἄλυτοι μετὰ θάνατον αἰωνίως καὶ τυμπανιῶσι, καὶ ἔχωσι καὶ τὰς ἀρὰς τῶν ἁγίων πατέρων... ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ εἴῃ ἐπ᾿ αὐτοὺς καὶ τὰ τέκνα αὐτῶν μέχρι τρίτης γενεᾶς» [14]...
Φυσικά οι κατάρες σκοταδιστών (που με απόπειρες τρομοκράτησης καταπατούν την θεόσδοτη ελευθερία), σαν τον Κονταρή, επιστρέφουν στα κεφάλια τους, αλλά οι περισσότεροι άνθρωποι της εποχής, ως απλοϊκοί που ήταν, είναι σίγουρο ότι τρομοκρατήθηκαν και έσπευσαν να παραδώσουν τα βιβλία προς καύση.
Δεν είναι λοιπόν τυχαίο πως ακόμη και από το «Κατά Ιουδαίων», που είχε τυπωθεί σε μεγαλύτερο αριθμό αντιτύπων, σώθηκαν απειροελάχιστα αντίτυπα, που ίσως δεν ξεπερνούν ούτε τα δάχτυλα του ενός χεριού.
Η εύρεση επομένως του χαμένου έργου «Εξήγησις του Αγίου Συμβόλου» μόνο ως θαύμα θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί και σε ένα τέτοιο θαύμα ελπίζουμε.
Τα πιθανά μέρη στα οποία θα μπορούσε να βρεθεί κάποιο αντίτυπο (ίσως και συσταχωμένο με άλλα, λόγω του μεγέθους του) είναι η Κωνσταντινούπολη (ως τόπος έκδοσης), η Κεφαλονιά (ως τόπος μετεγκατάστασης του τυπογράφου Αρχιεπισκόπου Νικοδήμου Μεταξά), η Ζάκυνθος (στην οποία ο Ενετός προβλεπτής είδε αντίτυπο), το Βατικανό (που φρόντιζε πάντοτε να προμηθεύεται τα βιβλία των εχθρών του), η Κρήτη (τόπος καταγωγής του Λουκάρεως, στον οποίο αποδεδειγμένα έστελνε βιβλία), η Βενετία (στην οποία οδηγούνταν τα κατασχεμένα βιβλία της επικράτειάς της), η Βιέννη (ο τότε πρεσβευτής της είχε άμεση πρόσβαση στο αρχείο του Λουκάρεως μετά την δολοφονία του, στην οποία και ο ίδιος εμπλεκόταν) και η Γενεύη (η οποία ενδιαφερόταν ιδιαιτέρως για τα έργα και την δράση του Λουκάρεως).
Πιθανόν επίσης και σε κάποια βιβλιοθήκη μοναστηριού ή ιδιωτικής συλλογής.
Αναζητούμε και, όπως έγραψα, ελπίζουμε!
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
[1] Ovidiu-Victor Olar, La boutique de Théophile, Paris, 2019, σελ. 151.
[2] Στο ίδιο, σελ. 152. Η μετάφραση του αποσπάσματος: «πρόκειται επίσης να τυπωθεί ένα βιβλίο δικό του, αυτού του Κακιάρχη, Έκθεση του Συμβόλου, γεμάτο αιρέσεις, σχίσματα και λάθη».
[3] Στο ίδιο, σελ. 173.
[4] Ιταλός ερευνητής απέδειξε ότι το εν λόγω βιβλίο τυπώθηκε στην Κεφαλονιά πριν τον Ιούνιο του 1627 (βλ. Letterio Augliera, Βιβλία πολιτική θρησκεία στην Ανατολή τον 17ο αιώνα, Αθήνα, 2006). Πρβλ. https://kefaloniastatus.gr/history/2023/05/vivlio-ap-to-1o-typografeio-tis-anatol/
[5] PG 89, 1399-1404.
[6] Jacobus Revius, Daventria illustrata sive historia urbis Daventriensis, Leiden, 1651, σελ. 671. Η μετάφραση του αποσπάσματος: «[ο Πατριάρχης Κύριλλος] έχει στα χέρια του μια σοφή Εξήγηση του Συμβόλου των Αποστόλων... που σύντομα, αν θέλει ο Θεός... το τυπογραφείο από την Αγγλία, που έφερε εδώ ένας λόγιος Έλληνας της μοναστικής ζωής, να μη μείνει χωρίς καρπούς, φροντίζοντας για την εκτύπωση και την εξάπλωσή τους σε αυτό το Έθνος».
[7] Κωνσταντίνου Μέρτζιου, Πατριαρχικά, Αθήνα, 1951, σελ. 39.
[8] The negotiations of Sir Thomas Roe, London, 1740, σελ. 761. Η μετάφραση του αποσπάσματος: «ο Πατριάρχης έστειλε μια μικρή πραγματεία στον Τύπο, η οποία συντάχθηκε από τον ίδιο (και που είναι απλώς μια Δήλωση της πίστης και των δογμάτων της Ελληνικής Εκκλησίας...)».
[9] Thomas Smith, Collectanea de Cyrillo Lucario, London, 1707, σελ. 82. Η μετάφραση του αποσπάσματος: «όταν εστάλησαν οι Τούρκοι να καταστρέψουν το τυπογραφείο και να κατασχέσουν τα έργα, ετοιμαζόταν η Εξήγηση του Αποστολικού Συμβόλου, του ιδίου του Κυρίλλου, γραμμένη στο αρχαίο ελληνικό ιδίωμα».
[10] Ιωάννου Καρμίρη, Μητροφάνης ο Κριτόπουλος και η ανέκδοτος αλληλογραφία αυτού, Αθήνα, 1937, σελ. 258. Η μετάφραση του αποσπάσματος: «[Ο Πατριάρχης Κύριλλος] στέλνει έναν αρχιεπίσκοπο εδώ να του μεταφέρει ένα βιβλίο, το οποίο έγραψε ο ίδιος ο Πατριάρχης και περιέχει μια ερμηνεία της Αγίας Πίστεως».
[11] Letterio Augliera, ό.π., σελ. 224.
[12] Στην πραγματικότητα το αποδιδόμενο αυτό έργο στον Μαργούνιο, συνέγραψε ο Γεώργιος Μοσχάμπαρ (ΙΓ΄ αι.).
[13] Georg Hofmann, Griechische patriarchen und römische päpste, Patriarch Kyrillos Lukaris, Rome, 1929, σελ. 110.
[14] Στο ίδιο.
Μὲ τὴν βοήθεια τοῦ Θεοῦ, ἔχει ἤδη ἑτοιμασθεῖ πρὸς ἐκτύπωσιν τὸ βιβλίο τοῦ Ἁγίου Μητροπολίτου Φιλαρέτου τῆς Ρωσικῆς Διασπορᾶς (+1985), μὲ τὸν τίτλο: «Σύνοψη τῆς Χριστιανικῆς Ζωῆς».
Σὲ τριάντα σύντομα Κεφάλαια παρουσιάζονται μὲ τρόπο συνοπτικὸ καὶ περιεκτικὸ πολὺ ἐνδιαφέροντα θέματα, τὰ ὁποῖα βοηθοῦν τὸν ἀναγνώστη νὰ εἰσέλθει στὸν τρόπο βιώσεως τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου. Ἡ ἀληθινὴ Χριστιανικὴ ζωὴ δὲν εἶναι κάτι τὸ θεωρητικὸ καὶ ἰδεολογικό, ἀλλὰ ἕνας συγκεκριμένος τρόπος ζωῆς, ἕνα πρόγραμμα ζωῆς ποὺ περιλαμβάνει κάθε πτυχὴ τῆς καθημερινότητος τοῦ ἀνθρώπου, προκειμένου νὰ ἐκπληρώσει τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ καὶ νὰ τύχει τῆς αἰωνίου ζωῆς. Ἡ ὀρθόδοξη πίστη συνδυάζεται ἄριστα μὲ τὴν ὀρθόδοξη ζωή, μὲ τὸ ὀρθόδοξο ἦθος καὶ ἐπίσης, ὅπου χρειάζεται, ἀντιμετωπίζονται ἄλλα συστήματα ἠθικὰ καὶ φιλοσοφικά, μὲ τρόπο συγκριτικὸ καὶ ἀπολογητικό. Θέματα μεγάλης πνευματικῆς σημασίας ἀναπτύσσονται μὲ τρόπο ἐξαιρετικό, ἀπευθυνόμενα στοὺς νέους στὴν ἡλικία πιστούς, ἀλλὰ καὶ σὲ μεγαλυτέρους, ὅπως καὶ σὲ κάθε ἐνδιαφερόμενο γιὰ τὴν χριστιανικὴ πίστη. Τὸ βιβλίο ἀποτελεῖ πολὺ καλὸ κατηχητικό, ἐκπαιδευτικὸ καὶ ἱεραποστολικὸ βοήθημα.
Ὁ σύγχρονος Πατέρας τῆς Ἐκκλησίας, Ἀσκητὴς καὶ Ὁμολογητὴς Ἱεράρχης Φιλάρετος τῆς Ρωσικῆς Διασπορᾶς, ἔγραψε τὸ ἔργο αὐτὸ ὡς νέος Ἱερομόναχος, προπολεμικά, γιὰ νὰ βοηθήσει τὴν νεότητα, γιὰ τὴν ὁποίαν φρόντιζε μὲ μεγάλη ἔμφαση. Τὸ βιβλίο αὐτὸ ἀπὸ τὴν ἁγιασμένη γραφίδα του, τὸ ὁποῖο μεταφράσθηκε σὲ πολλὲς γλῶσσες, ὅπως καὶ στὰ τσεχικὰ ἀπὸ τὴν ἐκεῖ Ἱεραποστολή μας πρόσφατα, διατηρεῖ τὸ ἐνδιαφέρον καὶ τὴν ἐπικαιρότητά του ἀμείωτη μέχρι σήμερα. Παρουσιάζεται δὲ γιὰ πρώτη φορὰ στὰ ἑλληνικά, σὲ μετάφραση ἀπὸ τὸ ρωσικὸ πρωτότυπο.
Πρόκειται γιὰ καλαίσθητη ἔκδοση, μὲ ἔγχρωμο ἐξώφυλλο καὶ ἐσωτερικὰ διχρωμία, 152 σελίδων, σχήματος 14×21 ἑκ., ἡ ὁποία θὰ διατίθεται-διανέμεται ΔΩΡΕΑΝ στοὺς Ναοὺς τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεώς μας, ὡς ἐλάχιστη πνευματικὴ ἐλεημοσύνη καὶ φιλανθρωπία. Ἀποτελεῖ ἔκδοση τοῦ νεοσύστατου Φιλανθρωπικοῦ Συλλόγου μας «Ἅγιος Γεδεὼν Τυρνάβου» καὶ ἀποβλέπει στὴν πνευματικὴ ἐνημέρωση καὶ βοήθεια ὅσων θὰ ἀναγνώσουν τὸ ἔργο μὲ προσοχὴ καὶ ἐπιμέλεια.
Ἐπὶ τοῦ παρόντος, τὸ βιβλίο δύναται νὰ ἀναγνωσθεῖ σὲ ἠλεκτρονικὴ μορφὴ στὴν Ἱστοσελίδα μας, ὅπου καὶ θὰ παρατίθεται στὴν κατηγορία «Σημαντικὸ Ὑλικό», μαζὶ καὶ μὲ ἄλλα ἔργα μας. Βλ. αὐτὸ ΕΔΩ.
Για πρώτη φορά στην ελληνική γλώσσα, η συγκλονιστική αυτοβιογραφία του πρώην διώκτη των Χριστιανών στην κομμουνιστική Ρωσία Σεργκέι Κουρντακόφ, ο οποίος μεταστράφηκε από θαύμα, δραπέτευσε στον Καναδά, έγραψε την ιστορία του και εκτελέστηκε τελικώς από πράκτορες της KGB σε ηλικία 22 ετών...
Μερικά χαρακτηριστικά αποσπάσματα από το βιβλίο:
"Ως μέλος των Νεαρών Πιονέρων, υποβλήθηκα σε ένα πρόγραμμα κατήχησης πολύ πιο έντονο από ό,τι στους Οκτωβριανικούς. Ο Λένιν μας κοίταζε από κάθε τοίχο. Τα συνθήματά του, τα ρητά και η κομμουνιστική ιδεολογία, πλημμύριζαν τόσο τις τάξεις, που τα Μαθηματικά, η Γλώσσα και τα άλλα μαθήματα είχαν δευτερεύουσα σημασία. Για τους Οκτωβριανικούς, η σχολική κατήχηση στον κομμουνισμό ήταν ως επί το πλείστον μια εισαγωγή στον «παππού Λένιν». Καθώς μπήκαμε στην τετάρτη τάξη, έγινε πιο εντατική. Αλλά ένα πράγμα έμεινε το ίδιο· σχεδόν κάθε πρωί ο δάσκαλος ξεκινούσε το μάθημα λέγοντας: «Καλημέρα, παιδιά. Πώς είστε σήμερα; Θυμηθείτε, δεν υπάρχει Θεός». Πρέπει σίγουρα να φοβόντουσαν ότι θα μάθουμε τον Θεό, ό,τι κι αν ήταν ο Θεός".
"Ήθελα εσείς, σύντροφοι, να αποκτήσετε κάποια εμπειρία στη δουλειά πριν σας δώσουμε τις πραγματικά σημαντικές αποστολές. Στη Σοβιετική Ένωση έχουμε πολλούς τύπους εγκληματιών. Έχουμε αντικρατικούς τύπους που είναι δολοφόνοι, μέθυσους και πόρνες. Αντιμετωπίσατε αυτό το είδος, αλλά δεν είναι τίποτα. Υπάρχουν εγκληματίες που είναι πολύ μεγαλύτερη απειλή για την ασφάλεια της χώρας μας και τον τρόπο ζωής μας. Είναι πιο επικίνδυνοι επειδή δρουν ήσυχα ανάμεσά μας, υπονομεύοντας τα θεμέλια του συστήματός μας και απειλώντας την ύπαρξη της χώρας μας. Μιλάμε για κάποιους που έχουν αθώα εξωτερική εμφάνιση, αλλά μην εξαπατηθείτε. Διαδίδουν τις δηλητηριώδεις πεποιθήσεις τους, απειλούν τη ζωή της κοινωνίας μας, δηλητηριάζουν τα μυαλά των παιδιών μας με ψευδείς διδασκαλίες και υπονομεύουν τα δόγματα του Λενινισμού και του Μαρξισμού. Αυτοί είναι οι πιστοί, οι θρησκευόμενοι".
"Εντόπισα έναν άντρα στη γωνία του δωματίου. Είχε μια Βίβλο στο χέρι του και προσπαθούσε με τρόμο στο πρόσωπό του να βρει κάποιο μέρος για να την κρύψει. Έπεσα πάνω του και σχεδόν την άρπαξα, αλλά συνέχισε να την κρατάει. Τον έσπρωξα και του την πήρα από τα χέρια. Αγριεμένος όπως ήμουν εξαιτίας του χτυπημένου ώμου μου, άρχισα να σκίζω τις σελίδες από τη Βίβλο και να τις πετάω στο πάτωμα. Ο άνδρας, περίπου εξήντα πέντε ετών, σήκωσε το βλέμμα και φώναξε με ικετευτικό ύφος: «Μη το κάνεις! Σε παρακαλώ, σε ικετεύω!».
Καθώς το στόμα του ήταν ανοιχτό, ικετεύοντας, του έριξα μια δυνατή μπουνιά στο πρόσωπο. Η γροθιά μου προσγειώθηκε στην άκρη της μύτης και στην πάνω σειρά των δοντιών του και το αίμα άρχισε να αναβλύζει. Αυτός όμως σηκώθηκε με κόπο και άρπαξε την Αγία Γραφή από το χέρι μου.
Τί ανόητος που είναι; Αναρωτήθηκα. Εκτιμά αυτό το βιβλίο περισσότερο από ό,τι εκτιμά το πρόσωπό του! Το άρπαξα πάλι και τον ξαναχτύπησα στο πρόσωπο. Αυτή τη φορά έπεσε στο έδαφος αναίσθητος. Δεν θα μας δημιουργούσε άλλο πρόβλημα. Τώρα το χέρι μου ήταν καλυμμένο με το αίμα αυτού του ανόητου".
"Είδα μια γριά κοντά στον τοίχο, με τον φόβο στο πρόσωπό της, και τα τρεμάμενα χείλη της να προσεύχονται. Δεν μπορούσα να ακούσω τι έλεγε λόγω του θορύβου. Η προσευχή της με εξόργισε και σήκωσα το γκλομπ μου για να την χτυπήσω. Ξαφνικά με είδε έτοιμο να την χτυπήσω και άρχισε να προσεύχεται πιο δυνατά. Άκουσα για μια στιγμή την προσευχή της, περισσότερο από περιέργεια παρά από κάτι άλλο. Καθώς το υψωμένο χέρι μου, ετοιμάστηκε να κατεβάσει το ρόπαλό μου στο ανυπεράσπιστο κεφάλι της, άκουσα τα λόγια της: «Θεέ μου, συγχώρεσε αυτόν τον νεαρό. Δείξε του τον αληθινό Δρόμο. Άνοιξε τα μάτια του και βοηθήστε τον... Συγχώρεσέ τον, αγαπητέ μου Θεέ».
Έμεινα άναυδος. Γιατί δεν ζητά βοήθεια για τον εαυτό της αντί για μένα; Αυτή είναι που κινδυνεύει. Ήμουν οργισμένος που εκείνη, ένα τίποτα, προσευχόταν για μένα, τον Σεργκέι Κουρντακόφ, ηγέτη της Κομμουνιστικής Ένωσης Νέων. Σε μια έξαρση οργής, έπιασα το γκλομπ μου πιο σφιχτά και ετοιμάστηκα να της συντρίψω το κεφάλι".
ΠΑΡΑΓΓΕΛΙΕΣ ΣΤΟ email: krufosxoleio@yahoo.gr
Πριν από λίγο καιρό εκδόθηκε στη γλώσσα μας ένα σπουδαίο πόνημα, για το οποίο, αν είχαμε αναγνωστικό κοινό υψηλού πνευματικού επιπέδου, θα έπρεπε να είχαν γραφτεί διθύραμβοι και να παρουσιαζόταν ως το εκδοτικό γεγονός της χρονιάς.
Δυστυχώς στην εποχή μας η μοίρα των σπουδαίων εκδόσεων είναι να παραμένουν στην αφάνεια και υπάρχει μόνο η ελπίδα ότι κάποιες ελάχιστες ψυχές θα τις εκτιμήσουν.
Μία από τις σπουδαιότερες πρόσφατες εκδόσεις είναι η έκδοση, για πρώτη φορά στην ελληνική γλώσσα, των Ομιλιών στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο από τον Ιερό Αυγουστίνο. Τη μετάφραση και την έκδοση επιμελήθηκε ο Αρχιμανδρίτης π. Ειρηναίος Χατζηεφραιμίδης, Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας.
Τί να πρωτογράψει κανείς για αυτήν την υπέροχη έκδοση. Μόνο όποιος είχε εντρυφήσει μέσα στα αυγουστίνεια νάματα και είχε γίνει κοινωνός του πνεύματος εκείνου του Ιερού Τιτάνα είχε καταλάβει την αξία του αναφωνώντας συνεχώς, μαζί με τον Ιερό Νικόδημο: "καὶ εἴθε νὰ εὑρεθῇ τις φιλόχριστος διὰ νὰ τὰ ἐκδώση", τα ιερά αυτού συγγράμματα. Και ο φιλόχριστος βρέθηκε!
Πόση ευγνωμοσύνη οφείλουμε στον π. Ειρηναίο! Είθε ο Κύριος να του χαρίζει υγεία και πολλά έτη, ώστε να μας προσφέρει και άλλα, τέτοιου είδους, αριστουργήματα.
Το βιβλίο εκδόθηκε από τις εκδόσεις Μπαρμπουνάκη στη Θεσσαλονίκη το 2021 και μπορεί να βρεθεί σε όλα τα γνωστά βιβλιοπωλεία.
Γράφει ο Τουλουμτσής Ι. Βασίλειος
Μ.Δ.Ε
Δογματικής Θεολογίας Ε.Κ.Π.Α.
Ο
εκδοτικός οίκος «Κυριακίδη» εξέδωσε πρόσφατα τη μελέτη του Αναστασίου
Πολυχρονιάδη υπό τον τίτλο «Αποδομητές της Ορθόδοξης Θεολογίας» (Θεσσαλονίκη,
Οκτώβριος 2021). Στην εν λόγω μελέτη σημειώνεται η κριτική προσέγγιση κάποιων
ενδεικτικών περιπτώσεων εκφοράς ενός “σύγχρονου θεολογικού λόγου”, ο οποίος
εκφράστηκε κατά την τρέχουσα επικαιρότητα. Παρότι οι περιεχόμενες περιπτώσεις
αναφέρονται σε διαφορετικά ζητήματα μεταξύ τους, εν τούτοις φαίνεται ότι
μετέχουν ενός κοινού υποβάθρου θεμελίωσης της επιχειρηματολογίας τους, το οποίο
αφορά στον τρόπο κατανόησης και ερμηνείας του μυστηρίου της Εκκλησίας και της
ενιαίας εκκλησιαστικής παράδοσης. Το κοινό αυτό υπόβαθρο αποτελεί άλλωστε και
την αιτία των σημειούμενων αντιφάσεων και αυτοαναιρέσεών τους, οι οποίες
καταγράφονται από τον συγγραφέα αντίστοιχα στην καθεμιά περίπτωση. Για την
ορθόδοξη τουλάχιστον θεολογία δεν αρκεί να δημοσιεύεται απλώς μία άποψη, η
οποία προς ώρας μεν και εξωτερικά να φαίνεται ρηξικέλευθη, πλην όμως στον πυρήνα της να χαρακτηρίζεται είτε ως
θεολογικώς αδιάφορη είτε χειρότερα ως θεολογικώς προβληματική, μένοντας
εγκλωβισμένη και φθειρόμενη στο διάβα μόνον της τρέχουσας επικαιρότητας, ωσάν
να επρόκειτο για πυροτέχνημα. Το ζητούμενο πάντοτε είναι η κατάθεση ενός
αυθεντικού θεολογικού λόγου «που υπερβαίνει τις εποχές και τις κοινωνίες»[1].
Η
αυθεντικότητα του θεολογικού λόγου βρίσκεται πάντοτε σε συνάρτηση με την ενιαία
εκκλησιαστική Παράδοση, δηλαδή τον τρόπο που η Μία Εκκλησία «ερμηνεύει, βιώνει
και διδάσκει»[2] την
Αλήθεια, δεδομένου ότι «το μοναδικό στοιχείο της κοινότητας, το οποίο φανερώνει
την αλήθεια της ζωής, είναι η παράδοση»[3]. Το γεγονός αυτό διαφυλάττει
την εκκλησιαστική κοινότητα από οποιεσδήποτε παραχαράξεις ανθρωποκεντρικής και
κατά συνέπεια εκκοσμικευμένης ερμηνευτικής, οι οποίες θα μετέτρεπαν την
Εκκλησία από εργαστήρι αγιότητας μέσα στο οποίο υπουργείται το μυστήριο της
σωτηρίας, σε ένα ενθαδικό μέσο επίτευξης εμπαθών ανθρώπινων επιδιώξεων. Δεν
είναι άλλωστε τυχαίο το γεγονός, ότι «την Παράδοση επικαλούνταν όσοι ήδη από
τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους παραχάρασσαν τη διδασκαλία και τη ζωή της
Εκκλησίας αλλά και μεταγενέστερα όσοι, εκ πρώτης όψεως την απέρριπταν,
ουσιαστικά την ανανοηματοδοτούσαν μη αποδεχόμενοι το προγενέστερο περιεχόμενό
της»[4]
προσπαθώντας να βρουν ιδεολογικά στηρίγματα είτε στην Αγία Γραφή είτε στα
ιστορικά γεγονότα· και ενώ στην ουσία επιδίωκαν διαφοροποίηση από την ζώσα
εκκλησιαστική παράδοση, εν τέλει ήταν αναγκασμένοι συνεχώς να την επικαλούνται («κἄν
μη θέλωσι, συντίθενται»[5]). Όμως
στην προσπάθεια έκφρασης ενός σύγχρονου θεολογικού λόγου σημειώνεται μία
διαφοροποίηση ως προς το συγκεκριμένο χαρακτηριστικό. Υποστηρίζεται πως «δεν
είναι δυνατό να χρησιμοποιήσει κανείς κείμενα του παρελθόντος για να απαντήσει
σε ζητήματα του παρόντος. Μία προσέγγιση του παρόντος μέσα από κείμενα του
παρελθόντος είναι ατελέσφορη, επειδή δεν αγγίζει την πραγματικότητα»[6].
Για
συγκεκριμένη μερίδα θεολογούντων, οι οποίοι αυτοπροσδιορίζονται ως
μεταπατερικοί θεολόγοι, η Παράδοση αποτελεί ένα ξεπερασμένο και ασύμβατο
μέγεθος ως προς την αντιμετώπιση των σύγχρονων προκλήσεων. Αντ’ αυτής ερμηνευτικό κριτήριο της εκκλησιαστικής
ζωής και της εν γένει πραγματικότητας αποτελεί ο ατομικός στοχασμός, ο οποίος
επιγεννά μια κοινωνικού τύπου κατανόηση της Εκκλησίας. Πολύ ρεαλιστικά θα
σημειώσει ο συγγραφέας του πονήματος
στον πρόλογό του ότι «η μεταπατερική θεολογία χρησιμοποιώντας πιο πολλές φορές
και από την ανθρώπινη αναπνοή την έννοια του φονταμενταλισμού, του “άλλου”, του
“διαφορετικού”, καθώς και λέξεις, όπως, “αγάπη”, “κοινωνία”, “οικουμένη” κλπ.,
προχωρά “απειλώντας” καθέναν που θα εκφέρει αντίθετη άποψη»[7].
Με αυτά τα δεδομένα και με εκφραστικά λογοπαίγνια, με τα οποία επιδιώκουν
κυρίως να εντυπωσιάσουν παρά να εκφράσουν το ευσεβές φρόνημα της Εκκλησίας,
προσεγγίζουν ζητήματα που άπτονται του εσωτερικού δογματικού πυρήνα και της
λειτουργικής ζωής της Εκκλησίας και εκφράζουν γνωμικές τοποθετήσεις, οι οποίες
παραπέμπουν μάλλον σε εξωεκκλησιαστικούς χώρους οικουμενικών συγκλήσεων (βλ. Π.Σ.Ε.)
παρά σε ορθόδοξη ερμηνευτική.
Αξίζει
να σημειωθεί ότι η τάση νεωτερισμού του θεολογικού λόγου και επανερμηνείας της
παράδοσης δεν αποτελεί “καινοτόμο” χαρακτηριστικό των σύγχρονων μεταπατερικών
θεολόγων αλλά πάγιο εγχείρημα των αιρετικών. Είναι αποκαλυπτική η σχετική
διατύπωση της εικονομαχικής επιχειρηματολογίας, με την οποία επιδίωκαν την
επανερμηνεία του χριστολογικού δόγματος: «πᾶν παλαιούμενον καὶ γηράσκον ἐγγὺς
ἀφανισμοῦ, καὶ ὅτι πεπαλαίωται ἡ τῶν ἀποστόλων διδασκαλία, νέαν ἡμεῖς
προαιρούμεθα ἐξαναστῆσαι»[8].
Και θα μπορούσε βεβαίως να υποστηριχθεί ότι όλα αυτά τα γεγονότα αφορούν κατά
βάση τον χώρο της ακαδημαϊκής θεολογίας, όπου εκτός της μειοψηφίας των σοβαρών
επιστημόνων οι οποίοι εργάζονται ανιδιοτελώς και με συστηματικότητα στα κείμενα
της παράδοσης, εκφράζονται επιπλέον και θέσεις, οι οποίες ανακυκλώνονται και
παραμένουν σε ένα πλαίσιο «εσωτερικής κατανάλωσης» χωρίς να δύνανται να επιδράσουν
στο εκκλησιαστικό σώμα (βλ. τις σχετικές προτάσεις περί αλλαγής του τρόπου
μετάδοσης της θείας κοινωνίας και την υποτίμηση της αειπαρθενίας της Θεοτόκου)[9].
Και όντως ίσως να είχε βάση μια τέτοια θέση, παρότι βέβαια εκ των πραγμάτων
είναι άστοχη η θεώρηση της ακαδημαϊκής θεολογίας ως ανεξάρτητης και αυτόνομης
πραγματικότητας από αυτήν της χαρισματικής ζωής, στην οποία οφείλει να
βασίζεται και από την οποία σε κάθε περίπτωση λαμβάνει τη θεολογική της αξία.
Τα
πράγματα όμως γίνονται ακόμη πιο σοβαρά και επικίνδυνα όταν τέτοιου είδους
θέσεις εκφράζονται από Επισκόπους της Εκκλησίας. Και τούτο, διότι ο Επίσκοπος
δεν αποτελεί ένα θεσμικό όργανο του κράτους που διατυπώνει συνθήματα αναλόγως
του κοινωνικού παλμού, αλλά τον εγγυητή της πίστης της Εκκλησίας, η οποία
αποτελεί τη βάση της ενότητάς της. Ο Επίσκοπος είναι ο φορέας σύνολης της ζώσας
εκκλησιαστικής παράδοσης, πράγμα το οποίο αποτελεί -ή πρέπει να αποτελεί- το
μοναδικό κριτήριο των τοποθετήσεών του. Κατά συνέπεια η πίστη που εκφράζει
καθίσταται παράγοντας ενότητας ή στην αντίθετη περίπτωση διάβρωσης του
εκκλησιαστικού σώματος. Επομένως φράσεις του τύπου «θα αφουγκραστώ τους
χριστιανούς τι λένε, ποιο θεωρούν σωστό. Ακόμη και αν αυτό που οι χριστιανοί
μας θεωρούν σωστό, ακόμη και αν είναι αντίθετο με το Ευαγγέλιο, εγώ θα υπερασπιστώ
αυτό που λένε οι χριστιανοί μας…»[10]
αποτελούν τουλάχιστον θεολογικώς μετέωρες τοποθετήσεις, δεδομένου ότι στην ανωτέρω
τοποθέτηση τίθεται ως σημείο αναφοράς, όχι ο ευαγγελικός λόγος και ο πατερικός
του υπομνηματισμός που οφείλει να εκφράζεται από τον Επίσκοπο, αλλά γενικώς και
αόριστα οι χριστιανοί, οι οποίοι και καθορίζουν αντίστοιχα σε δεύτερο επίπεδο
τη στάση του Επισκόπου. Δηλ. με απλά λόγια, η φορά της διδασκαλίας δεν έχει την
κατεύθυνση εκ του Επισκόπου προς το πλήρωμα των χριστιανών, αλλά εκ του
πληρώματος προς τον Επίσκοπο. Είναι κατανοητό ότι οι όροι παρουσιάζονται αντεστραμμένοι. Η πορεία αυτή
βέβαια δεν είναι άγνωστη στην εκκλησιαστική ιστορία. Απλούστατα λάμβανε χώρα
μόνον στις περιπτώσεις που ο Επίσκοπος δεν ήταν εκφραστής της παράδοσης, την
αποδοχή της οποίας ομολόγησε πολλάκις κατά την χειροτονία του.
Ένας
θεολογικός λόγος ο οποίος διατηρεί απόσταση -συνειδητή ή ασυνείδητη- από την
Παράδοση της Εκκλησίας είναι λόγος επικίνδυνος και διαβρωτικός και σε καμία
περίπτωση δεν μπορεί να αποτελεί έκφραση της ζωής της Εκκλησίας. Τα
ωραιοποιημένα εκφραστικά σχήματα δεν μπορούν να καλύψουν το κενό της
ενυπάρχουσας θεολογικής ανεπάρκειας. Μάλιστα, στον πανεπιστημιακό κυρίως χώρο,
πίσω από «μεταπατερικά χαμόγελα» και αγαπόλογες διατυπώσεις κρύβονται τα πιο
πισώπλατα και αφιλάνθρωπα χτυπήματα. Αν αυτό δεν αληθεύει, οι παροικούντες στο
χώρο αυτό ας το διαψεύσουν.
Κατά
συνέπεια, το πολύ αξιόλογο πόνημα του Αναστασίου Πολυχρονιάδη καταδεικνύει ότι
η άγνοια, η παρανάγνωση ή ο παραγκωνισμός της ενιαίας εκκλησιαστικής παράδοσης
μοιραία παράγουν έναν χαμηλού επιπέδου θεολογικό λόγο που στερείται δυναμικής
και διαχρονικότητας (άσχετα του πώς αυτοπροσδιορίζεται), ενώ μια συστηματική
του προσέγγιση, όπως επιχειρήθηκε από την συγκεκριμένη μελέτη, αποδεικνύει τις
αναφυόμενες αντιφάσεις και αοριστίες. Τέτοιου είδους αλλοιώσεις γίνονται είτε
ασυνείδητα λόγω άγνοιας είτε συνειδητά λόγω ιδιοτέλειας. Η Ζ΄ Οικουμενική
Σύνοδος όμως, αναφερόμενη στους σύγχρονούς της αποδομητές της θεολογίας
εκφράστηκε με την εξής κρυστάλλινη διατύπωση, η οποία πρέπει τουλάχιστον να
προβληματίσει: «Εἰ μὲν ἀγνωσίᾳ τοῦτο πεποιήκασιν, εὐηθείας καὶ ἀμαθίας ἀνάμεστον,
εἰ δὲ ἐν γνώσει, ἀσεβείας καὶ πάσης ἀλλοκότου συνειδήσεως»[11].
Σε
κάθε περίπτωση, η Παράδοση παραμένει διαχρονικά το κριτήριο γνησιότητας της θεολογίας,
ενώ οι ασχολούμενοι με το συγκεκριμένο αντικείμενο (κληρικοί και λαϊκοί) δεν
δικαιούνται και δεν δικαιολογούνται να κινούνται και να εκφράζονται εκτός αυτής
της παραδόσεως αγνοώντας ή αλλοιώνοντάς την. Ένα χαρακτηριστικό που συναντά
κανείς μελετώντας συνοδικά κείμενα Πρακτικών είναι ότι ακόμη και αυτές οι
Οικουμενικές Σύνοδοι, οι οποίες αποτελούν
την ύψιστη αυθεντία έκφρασης της πίστης, όταν διατύπωναν την πίστη της
Εκκλησίας δεν ενεργούσαν αφ’ εαυτών ως αυθεντίες, αλλ’ αντιθέτως το κύρος τους
το αντλούσαν από την πιστότητα τους στην προ αυτών Παράδοση. Στη βάση της
Παράδοσης επιλύονταν πάντοτε όλα τα αναφυόμενα προβλήματα, ακόμη και αυτά που
φαίνονταν αδιέξοδα. Δεδομένων αυτών προκαλεί αλγεινή εντύπωση να βλέπει κανείς
έναν μη θεολόγο λογοτέχνη να εκφράζεται ορθόδοξα υποστηρίζοντας πως εντοπίζει
τη «λύση όλων των προβλημάτων του πεπτωκότος ανθρώπου αγαπώντας την ορθόδοξο
Εκκλησία»[12] ενώ
ένας πανεπιστημιακός καθηγητής Δογματικής να κάνει λόγο για τα «αδιέξοδα της
σύγχρονης Ορθοδοξίας»[13].
Εργασίες
όπως η συγκεκριμένη προβάλλουν τα υπαρκτά αδιέξοδα της απνευμάτιστης
μεταπατερικής θεολογίας και την αντίστροφη πορεία που κατά κανόνα ακολουθεί, μη
δυνάμενη να προσφέρει κάτι ουσιαστικό στον σύγχρονο άνθρωπο. Στην
πραγματικότητα αυτό το οποίο σε κάθε ευκαιρία πράττει είναι αντί να καταθέτει
τον αυθεντικό λόγο που απορρέει από την ασφάλεια της παράδοσης, να επενδύει
απλώς με θεολογική ορολογία αυτό το οποίο επιβάλλει η σύγχρονη κοσμική πρακτική
και η πολιτική ορθότητα. Αξίζουν συγχαρητήρια στον πονήσαντα και συγγράψαντα
την συγκεκριμένη εργασία.
[1] Γεώργιος Παναγόπουλος, Κοινωνία
και Ησυχασμός, Σχόλιο στους Τρεις Ιεράρχες, εκδ. Αθανασίου Αλτιντζή,
Θεσσαλονίκη 2021, σελ.11.
[3] Νίκος Α. Ματσούκας, Ορθοδοξία
και αίρεση στους εκκλησιαστικούς ιστορικούς του Δ΄, Ε΄, ΣΤ΄ αιώνα, εκδ. Π.
Πουρναράς, Θεσσαλονίκη 20112, σελ. 245.
[4] Μαρίνα Β. Κολοβοπούλου, Η
Παράδοση της Εκκλησίας στις Οικουμενικές Συνόδους, σελ. 8.
[5] Πρᾶξις στ΄/
Ἀνασκευῆς τόμος β΄, E.
Lamberz, Acta conciliorum oecumenicorum, Series secunda, volumen tertium:
Concilium universale Nicaenum secundum, Pars Tertia, Concilii actiones VI-VII,
Berlin - Boston: De Gruyter, 2016, σελ.
618.
[6] Βλ. Ιωάννης Πέτρου, Θεολογία και
κοινωνική πρακτική, Μια αναστοχαστική θεώρηση, Σύνθεσις, 2, 2012, σελ.
114-115. Πρβλ. Αναστάσιος Ομ. Πολυχρονιάδης, Αποδομητές της Ορθόδοξης
Θεολογίας, εκδ. Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 2021, σελ. 47.
[8] Πρᾶξις στ΄/ Ἀνασκευῆς τόμος
β΄, E.
Lamberz,
Acta conciliorum oecumenicorum, Series secunda, σελ. 632.
[9] Αναστάσιος Ομ. Πολυχρονιάδης, Αποδομητές
της Ορθόδοξης Θεολογίας, σελ. 209-224. Πρβλ. Ιωάννης Γ. Κουρεμπελές, Ηδονοδοξία,
Κριτική στη μεταπατερική θεώρηση της Παρθενίας της Θεοτόκου, εκδ. Αθανασίου
Αλτιντζή, Θεσσαλονίκη 2019.
[10] Συνέντευξη του
Μητροπολίτη Αλεξανδρουπόλεως Ανθίμου στην εκπομπή «Από τόπο σε τόπο:
Αλεξανδρούπολη (20-01-2019)», η οποία προβλήθηκε από το κανάλι της Βουλής
(Hellenic Parliament TV), https://www.youtube.com/watch?v=h40rdarVfvo (Ανάκτηση 25-11-2021). Πρβλ.
Αναστάσιος Ομ. Πολυχρονιάδης, Αποδομητές της Ορθόδοξης Θεολογίας, σελ.
200.
[11] Πρᾶξις στ΄/ Ἀνασκευῆς τόμος
β΄, E.
Lamberz,
Acta conciliorum oecumenicorum, Series secunda, σελ. 642.
[12]
Βλ. Ν. Γ. Πεντζίκης, Προς
Εκκλησιασμόν, εκδ. Ίνδικτος, Αθήνα 20073, σελ. 81.
[13] Βλ. Χρυσόστομος Α. Σταμούλης, Έρως
και Θάνατος, εκδ. Ακρίτας, Αθήνα 2009, σελ. 152. Πρβλ. Αναστάσιος Ομ.
Πολυχρονιάδης, Αποδομητές της Ορθόδοξης Θεολογίας, σελ. 102.
